Тешко е за денешните генерации да замислат дека производите од поранешна Југославија некогаш стоеле на истите полици со брендовите од Германија, Италија или Франција.
Сепак, во текот на 1970-тите и 1980-тите, југословенската економија беше меѓу најразвиените во Европа под социјалистичкиот систем – и многу домашни производи беа барани и извезувани на три континенти.
Што ги направи југословенските брендови конкурентни со глобалните гиганти? Одговорот лежи во комбинација од квалитет, иновација, работна етика и единствена политичка позиција.
Помеѓу Истокот и Западот
Југославија имаше единствена позиција: беше социјалистичка земја, но економски отворена кон Западот.
Благодарение на движењето на неврзаните, Југославија можеше да извезува производи и во капиталистичките и во социјалистичките земји – од Западна Европа и САД, до Африка, Блискиот Исток и Латинска Америка.
Таа позиција им овозможи на југословенските компании пристап до големи пазари и да потпишуваат профитабилни договори, особено во градежништвото, енергетиката и индустријата.
Компании градеа електрани, фабрики и нафтоводи од Ирак до Нигерија, а истовремено соработуваа со партнери од Германија и Италија.
Квалитет и сигурност
За разлика од многу други социјалистички земји, Југославија произведуваше квалитетни, сигурни и долготрајни производи.
Домашните апарати од „Горење“, автомобилите „Застава“, чоколадите „Краш“ и чевлите „Боровo“ беа препознатливи по нивниот едноставен дизајн и солидна изработка. Тие често беа поевтини од западните производи, но со подобар квалитет од источните производи. Оваа средна позиција ги правеше привлечни за меѓународниот пазар.
Пример за ова е Горење, кое веќе извезуваше фрижидери во Германија и Австрија во 1970-тите, а Застава успеа дури и да влезе на американскиот пазар со „Југo“ – нешто што дури ни многу поголемите производители од Источна Европа не успеаја да го направат.
Домашно знаење и индустриска база
Југословенската индустрија не се потпираше исклучиво на странски лиценци. Инженерите, техничарите и занаетчиите развиваа свои решенија во областите на енергетиката, машинството, бродоградбата и авијациската индустрија.
Работна дисциплина
Југословенските производи имаа и посебен општествен контекст – тие беа резултат на систем што ја промовираше гордоста на работниците и колективниот успех.
Фабриките имаа интернати, спортски клубови и културни друштва, а работењето во индустријата беше симбол на стабилност и чест. Тоа чувство на заедништво често се одразуваше во квалитетот.
Работниците имаа мотив нивните производи да „траат“, бидејќи ја носеа етикетата „Произведено во Југославија“.
Падот на пазарот и исчезнувањето на брендовите
Падот на државата и војните во 1990-тите уништија заеднички пазар од 20 милиони луѓе, а приватизациите ги раскинаа индустриските синџири.
Многу фабрики не ја преживеаа транзицијата, а оние што ја преживеаа ја изгубија конкурентноста поради недостаток на инвестиции и нови технологии.
Многу брендови исчезнаа речиси преку ноќ. Само неколку успеаја да преживеат и да се прилагодат на глобалниот пазар. Иако многу брендови исчезнаа, нивната репутација сè уште инспирира почит и носталгија денес, пишува Бизнисинфо.ба.
