Во деловниот свет често се случува необичен парадокс. Луѓето кои најмалку знаат понекогаш зборуваат со најголема сигурност. Во исто време, оние кои имаат искуство и длабоко разбирање на својата работа се посклони да изразат сомнеж, да поставуваат прашања и да избегнуваат категорични изјави.
Зошто е тоа така? Дали незнаењето навистина раѓа самодоверба? И зошто безбедното работење често се перцепира како доказ за експертиза во деловната средина?
Одговорот делумно лежи во психолошкиот феномен познат како ефект на Данинг-Кругер. Сепак, современите истражувања покажуваат дека овој феномен е посложен отколку што обично се претставува.
Кога не знаеме доволно за да го препознаеме сопственото незнаење
Американските психолози Дејвид Данинг и Џастин Кругер објавија студија во 1999 година која стана една од најпознатите во социјалната психологија. Нивната основна идеја беше едноставна. Луѓето со послаби способности во одредена област може да имаат тешкотии објективно да го проценат сопственото знаење.
Причината е што доброто извршување на задачата честопати бара исти вештини што ни овозможуваат да ги препознаеме грешките.
Со други зборови, човекот понекогаш не знае доволно за да сфати колку не знае. Во оригиналните експерименти, испитаниците решавале задачи од логичко расудување, граматика и хумор. Потоа ги оценувале сопствените перформанси во однос на другите.
Резултатите покажаа дека учесниците со најниски резултати, во просек, значително го прецениле својот релативен успех.
Спротивно на тоа, најдобрите учесници потцениле колку биле подобри од другите во некои задачи.
Сепак, овие наоди не имплицираат дека сите некомпетентни луѓе се исклучително самоуверени. Ниту дека секој експерт страда од несигурност. Ова е важна разлика што често се занемарува од популарните толкувања.
Зошто експертите почесто велат „Не сум сигурен“?
Колку повеќе некој учи за некоја област, толку подобро ја разбира нејзината сложеност. Почетник често гледа едноставен проблем и очигледно решение. Експертот гледа исклучоци, ризици, празнини во податоците и последици што не се веднаш видливи.
Затоа искусен економист може претпазливо да зборува за идните движења на пазарот. Лекарот може да разгледа неколку можни дијагнози. Директор со долгогодишно искуство може да бара дополнителни анализи пред да донесе одлука.
Таквото однесување не мора да значи недостаток на самодоверба. Напротив, може да биде показател за подобра проценка на сопствените граници.
Вистинската експертиза не подразбира отсуство на сомнеж. Таа подразбира способност да се разликува она што го знаеме од она што само претпоставуваме.
Проблемот се јавува кога околината го толкува овој вид интелектуална претпазливост како слабост.
Зошто самоуверените луѓе оставаат посилен впечаток?
Во деловните разговори, состаноците и јавното говорење, луѓето честопати немаат доволно време да го проверат нечие вистинско знаење.
Затоа се потпираат на видливи сигнали. Самоуверен глас, решителни реченици, директен поглед и брз одговор можат да создадат впечаток за компетентност.
Лице кое вели „Сигурен сум дека ова е најдоброто решение“ може да изгледа поубедливо од експерт кој објаснува дека одлуката зависи од неколку неизвесни фактори.
Но, убедливоста и точноста не се исто. Самодовербата е сигнал што луѓето го препознаваат релативно лесно. Експертизата е многу потешко да се процени, особено кога станува збор за сложени работни места.
Затоа самоуверените перформанси понекогаш даваат предност на интервјуата за работа, преговорите или борбата за лидерски позиции.
Сепак, оваа предност не го гарантира квалитетот на идните одлуки.
Ефектот Данинг-Кругер, исто така, има сериозни ограничувања.
Во последниве години, истражувачите почнаа подетално да го испитуваат познатиот феномен.
Едно од клучните прашања е колку резултатите од оригиналните експерименти се должат на реални психолошки механизми, а колку на статистички својства на начинот на кој се мери самодовербата.
Кога луѓето се споредуваат според резултатите од тестовите, дел од набљудуваниот модел може да произлезе од регресија кон средната вредност, ограничувања на скалите за мерење и несовршености на самите тестови.
Ова не значи дека луѓето никогаш не ги преценуваат сопствените способности. Тоа значи дека популарното тврдење според кое „најнеспособните секогаш мислат дека се најдобри“ нема доволно научно оправдување.
Постои уште една важна разлика. Едно лице може да биде многу самоуверено, а сепак точно да ги процени своите способности. Исто така, може да биде стручно и несигурно поради карактер, околина или претходни искуства.
Самодовербата, способноста и точноста на самооценувањето се поврзани, но различни особини.
Кога компаниите наградуваат перформанси наместо знаење
Овој проблем е особено значаен за организациите што избираат менаџери и донесуваат одлуки за напредување на вработените. Ако компанијата премногу ја цени одлучувачката ефикасност, може да ги превиди вработените што размислуваат внимателно, поставуваат непријатни прашања и предупредуваат на ризици.
Во исто време, поединците што брзо нудат едноставни одговори може да добијат поголемо внимание, дури и кога нивните проценки не се добро основани.
Ова создава опасна организациска динамика. Вработените може да заклучат дека звучењето самоуверено е подобро отколку признавањето на неизвесноста. Со текот на времето, се развива култура каде што грешките се прикриваат, а предупредувањата се игнорираат.
Затоа е поважно менаџерите да го проценат квалитетот на заклучокот отколку начинот на кој е презентиран заклучокот.
Добриот менаџер не мора секогаш да има подготвен одговор. Но, тој мора да знае кога има доволно информации за да донесе одлука и кога е потребна дополнителна верификација.
Како да се препознае вистинската експертиза?
Еден од посигурните индикатори за компетентност е способноста на лицето да објасни како дошло до заклучок.
Експертот може да презентира докази, да наведе претпоставки и да објасни под кои околности би го променил своето мислење.
Само самоуверената изведба не дава таква гаранција.
Во деловна средина, корисно е да се обрне внимание на неколку работи:
Дали лицето може да ги поткрепи своите тврдења со податоци?
Дали ги препознава ограничувањата на сопственото знаење?
Како реагира кога ѝ се презентираат спротивставени аргументи?
Дали може да ја признае својата грешка и да ја исправи својата одлука?
Кои се резултатите од нејзините претходни проценки?
Прашања како овие не откриваат само колку некој знае. Тие исто така покажуваат колку е способен за учење.