11 технолошки милијардери кои беа исфрлени од компаниите што ги основаа

Тие основаа компании што го променија светот, но тоа не им гарантираше дека ќе останат на чело. Од Стив Џобс, кој мораше да го напушти Apple, преку Илон Маск и основачот на Uber, до Сем Алтман, кој беше отпуштен и вратен на чело на OpenAI за само неколку дена – историјата на Силиконската долина е полна со основачи кои ја изгубија контролата врз сопствените бизнис империи.

Најновиот случај што ја отвори повторно оваа тема е Јенсен Хуанг, долгогодишен директор на Nvidia, кој поднесе оставка на 12 ноември 2026 година од позицијата што ја имаше откако компанијата беше основана во 1993 година. Неговото заминување следеше по извештаите за вонбрачни афери и истрагата на одборот на директори за можно влијание на странски разузнавачки служби. Nvidia претходно изјави дека нема причина да верува дека националната безбедност или трговските тајни на компанијата се во опасност.

Сепак, важно е да се направи разлика: Хуанг официјално поднесе оставка и не е потврдено дека одборот на директори го отстранил. Неговиот случај е повод да се потсетиме на 11 познати технолошки основачи кои на различни начини изгубија позиции или влијание во компаниите што самите ги создадоа.

1. Стив Џобс – Apple
1985 година

Еден од најпознатите примери во историјата на технолошката индустрија се случи во 1985 година, кога Стив Џобс ја напушти Apple, компанијата што ја основа со Стив Вознијак и Роналд Вејн во 1976 година.

Џобс се судри со тогашниот извршен директор Џон Скали, кого самиот претходно го донесе од Пепси. Нивниот конфликт беше последица на различните менаџерски визии, послабите продажни резултати и бараниот стил на лидерство на Џобс. Управниот одбор застана на страната на Скaли, а на Џобс му беа одземени оперативните овластувања и ја напушти компанијата. Тој ја основа NeXT, која беше купена од Apple во 1996 година. Веќе следната година, тој се врати во компанијата, а потоа предводеше еден од најпознатите деловни пресврти во историјата, со производи како што се iMac, iPod и iPhone.

2. Сем Алтман – OpenAI
2023 година

Во ноември 2023 година, одборот на директори на OpenAI одеднаш го отпушти Сем Алтман, еден од коосновачите на компанијата и нејзин најпрепознатлив лидер. Образложението на одборот беше дека ја изгубил довербата во неговата способност да ја води компанијата и дека не бил доволно отворен во комуникацијата со членовите на одборот. Одлуката предизвика вистински револт кај вработените, а стотици од нив се заканија дека ќе си заминат доколку Алтман не биде вратен на работа.

Само неколку дена подоцна, Алтман се врати на позицијата извршен директор, додека одборот на директори претрпе големи промени. Неговиот случај стана еден од најдраматичните примери за борбата за контрола врз компанијата во ерата на вештачката интелигенција.

3. Џери Јанг – Yahoo
2008–2012 година

Џери Јанг го основал Yahoo со Дејвид Фил додека сè уште бил студент на Стенфорд. Компанијата станала еден од пионерите на интернетот, но подоцна се нашла под притисок од конкуренцијата и растечките проблеми во бизнисот.

Кога Мајкрософт понудил повеќе од 44 милијарди долари за преземање на Yahoo во 2008 година, Јанг не сакал да ја прифати понудата, верувајќи дека компанијата вреди повеќе. Преговорите не успеале, а вредноста на акциите на Yahoo значително паднала. Акционерите го критикуваа за начинот на кој ги водеше преговорите, а притисокот доведе до негова оставка од функцијата директор. Тој целосно се пензионираше од компанијата во 2012 година.

4. Џек Дорси – Твитер
2008 и 2021 година

Џек Дорси има необичен рекорд: двапати ја изгубил позицијата извршен директор на компанијата чие основање помогнал да се основа.

Првиот пат тоа се случило во 2008 година, кога бил отстранет од функцијата директор на Твитер од страна на коосновачот Еван Вилијамс. Дорси потоа се посветил на компанијата за дигитални плаќања „Сквер“, сега позната како „Блок“.

Се вратил на чело на Твитер во 2015 година, но повторно си заминал во 2021 година. Овој пат инвестицискиот фонд „Елиот менаџмент“ го критикувал неговото поделено внимание помеѓу Твитер и „Сквер“, верувајќи дека на компанијата ѝ е потребен директор кој ќе биде целосно посветен на неа.

5. Сем Бенкман-Фрид – FTX
2022 година

Некогаш еден од најпознатите млади милијардери во светот на криптовалутите, Сем Бенкман-Фрид ја основал берзата FTX, чија вредност во еден момент достигнала десетици милијарди долари.

Неговата бизнис империја почнала да се распаѓа откако било откриено дека неговата трговска компанија „Аламеда Рисрч“ имала големи позиции во токенот FTT, криптовалута издадена од самата берза FTX. Кога инвеститорите почнаа масовно да повлекуваат пари, стана јасно дека компанијата нема доволно средства за да ги задоволи сите барања. FTX прогласи банкрот, а Бенкман-Фрид се повлече од функцијата директор. Во 2024 година, тој беше осуден на 25 години затвор за измама и други кривични дела поврзани со пропаѓањето на компанијата.

6. Илон Маск – X.com и PayPal

Година 2000

Пред да стане синоним за Tesla, SpaceX и социјалната мрежа X, Маск беше еден од основачите на X.com, која се занимаваше со онлајн плаќања. Во 2000 година, X.com се спои со Confinity, компанијата што го разви PayPal. Маск стана директор на новоформираната компанија, но наскоро избувнаа конфликти околу нејзината насока на развој, деловната стратегија и неговиот стил на управување.

Додека Маск беше на меден месец, коосновачите Питер Тил и Макс Левчин организираа бунт на менаџментот. Управниот одбор одлучи да го замени со Тил. Маск подоцна заработи милијарди со продажба на својот удел во PayPal, а тие пари станаа важна основа за неговите последователни деловни потфати.

7. Мартин Еберхард – Тесла
2007 година

Мартин Еберхард е еден од коосновачите на Тесла, компанија што ја основал во 2003 година со Марк Тарпенинг.  Маск се приклучил како инвеститор следната година, а подоцна станал највлијателната фигура во компанијата.

Еберхард е директор на Тесла од нејзиното основање, но бил отстранет од таа позиција во 2007 година. Подоцна изјавил дека Маск го повикал и го информирал дека одборот на директори одржал состанок без него и одлучил дека мора да се повлече. Во 2009 година, Еберхард ја тужел Тесла за клевета и за начинот на кој бил отстранет од компанијата. Спорот на крајот бил решен со спогодба.

8. Травис Каланик – Убер
2017 година

Травис Каланик го основа Убер во 2009 година, а следната година стана негов директор. Под негово водство, компанијата прерасна во глобален гигант, но во исто време стана позната по својата контроверзна деловна култура.

Обвинувањата за сексуално вознемирување, дискриминација и лошо управување со човечки ресурси, како и голем број други скандали, сериозно го оштетија угледот на компанијата. Каланик поднесе оставка во 2017 година по внатрешна истрага за културата на работното место и зголемениот притисок од инвеститорите. Неговото заминување го означи крајот на фазата од развојот на Убер, во која агресивната експанзија беше поважна од угледот и односите со вработените.

9. Едуардо Саверин – Фејсбук
2005 година

Едуардо Саверин го основа Фејсбук заедно со Марк Цукерберг додека беа студенти на Харвард. На почетокот, тој беше задолжен за финансиите, но наскоро дојде до конфликт околу управувањето со компанијата и нејзиниот понатамошен развој.

По инвестицијата на Питер Тил и реструктуирањето на компанијата, сопственичкиот удел на Саверин се намали од околу 30 на помалку од 10 проценти. Затоа тој покрена тужба против Фејсбук. Спорот заврши со спогодба во 2009 година, а Саверин беше вратен во статус на коосновач. Тој задржа значаен сопственички удел, кој по првичната јавна понуда на Фејсбук вредеше милијарди долари.

10. Ендру Мејсон – Groupon

2013 година

Ендру Мејсон го основа Groupon во 2008 година, платформа која популаризираше групно купување и попусти за локални продавници, ресторани и други услуги.

Компанијата првично доживеа голем успех, но проблемите започнаа откако излезе на берза во 2011 година. Вредноста на нејзините акции значително падна, а инвеститорите стануваа сè понезадоволни од деловните резултати и начинот на кој Мејсон ја водеше компанијата.

Управниот одбор го отпушти во 2013 година. Во своето проштално писмо до вработените, Мејсон го објави ова со допир на иронија, пишувајќи дека сака да поминува повеќе време со своето семејство, „се шегувам – денес ме отпуштија“.

Зошто основачите ги губат своите компании?
Овие случаи покажуваат дека основањето компанија и нејзиното водење не се иста работа. Како што компанијата расте, се привлекуваат нови инвеститори, се формираат управни одбори и се менуваат односите на моќ. Основач кој некогаш го имал последниот збор може да стане малцински глас во сопствената компанија.

Причините за напуштање се разликуваат од случај до случај: од конфликти околу деловната стратегија и лоши резултати, преку притисок од инвеститорите, до лични скандали и сериозни обвинувања.

Сепак, неколку приказни имаат неочекувано продолжение. Стив Џобс се врати во Apple и ја промени историјата на компанијата. Џек Дорси доби втора шанса на чело на Twitter, додека Сем Алтман успеа да се врати во OpenAI за само неколку дена.

Затоа една од најголемите иронии на Силиконската долина е токму тоа што луѓето што ги создадоа некои од највредните технолошки компании во светот не се секогаш оние што го имаат последниот збор за својата иднина.