Овој премин се смета за крвоток на светската трговија со нафта.
Иако Иран учествува само со три до четири проценти во глобалното производство на нафта, неговата близина до Ормутскиот теснец, кој се смета за најкритична точка за транспорт на нафта во светот, ги поттикнува аналитичарите да предвидат нагло зголемување на цените на нафтата.
Долгорочното затворање или прекинување на сообраќајот низ тој теснец, преку кој се транспортира една петтина од светската потрошувачка на нафта, би можело да предизвика цените на таа енергија да го надминат психолошкиот праг од 100 долари за барел.
Ова би ја загрозило глобалната економија, но и би ги зголемило цените, кои веќе е тешко да се контролираат.
Имено, цените на нафтата веќе пораснаа во претходните месеци, во пресрет на најновата војна во регионот богат со нафта, бидејќи трговците беа загрижени за можните последици од американските воени напади врз Иран, пренесува Дојче Веле.
„Доколку конфликтот продолжи, односно ако почне да влијае на снабдувањето со нафта поради прекини во снабдувањето од Иран или поради обидот на Техеран да го блокира Ормутскиот теснец, тоа би можело да предизвика скок на цените на нафтата, можеби на околу 100 долари за барел“, рече Вилијам Џексон, главен економист за пазари во развој во „Капитал Економикс“, во белешка до своите клиенти.
Колку нафта произведува Иран?
Иран произведува околу 3,3 милиони барели нафта дневно. Ова го прави четвртиот најголем производител на нафта во ОПЕК. Исто така, тој е еден од најголемите производители на природен гас во светот.
Иран има едни од најголемите резерви на нафта во светот, четвртина од резервите на Блискиот Исток и 12 проценти од светот, според податоците од американската Администрација за енергетски информации (ЕИА). Но, неговото производство е ограничено поради годините на недоволно инвестирање и меѓународни санкции.
Сепак, Техеран пронајде начини да ги заобиколи западните санкции и сега продава 90 проценти од нафтата што ја извезува во Кина.
Покрај тоа, токму благодарение на побарувачката од Кина, Иран го зголеми производството на сурова нафта за околу еден милион барели дневно од 2020 до 2023 година.
Економијата на Иран е релативно диверзифицирана во споредба со многу други економии на Блискиот Исток кои главно зависат од нафтата, но извозот на енергија е сè уште значаен извор на владини приходи во Иран.
Во 2023 година, иранските нафтени компании заработија околу 53 милијарди долари нето приходи од извозот на нафта, проценува американската EIA.
Зошто е толку важен Ормутскиот Проток?
Ормутскиот Проток е главна рута за превоз на нафта што го поврзува Персискиот Залив со Оманскиот Залив и Арапското Море. Се наоѓа помеѓу Иран и Оман.
Големи количини сурова нафта произведена во тој регион од земји како Саудиска Арабија, Обединетите Арапски Емирати, Кувајт и Ирак, а потрошена низ целиот свет, минуваат низ тој теснец.
Иран постојано се закануваше дека ќе го затвори теснецот и со тоа ќе го наруши водниот пат што носи една петтина од светската потрошувачка на нафта.
Сепак, Техеран никогаш не ги исполни тие закани, бидејќи тоа ќе го спречише да ја испорача својата нафта во странство и веројатно ќе предизвикаше брз меѓународен одговор.
Во средината на тековната војна, сообраќајот низ Ормутскиот Проток сепак е запрен бидејќи неколку превозници и трговци ги прекинаа испораките на енергетски производи преку тој воден пат поради безбедносни причини и предупредувања од властите.
Тоа се заканува да спречи 15 милиони барели сурова нафта дневно, околу 30 проценти од глобалната трговија со сурова нафта по море, да стигнат до пазарот. Дури и ако се користи алтернативна инфраструктура за заобиколување на теснецот, тоа би довело до загуба од осум до десет милиони барели сурова нафта дневно, проценува „Ристад Енерџи“.
„Без разлика дали теснецот е затворен со сила или е недостапен затоа што превозниците и трговците го избегнуваат ризикот, влијанието врз протокот на нафта е во голема мера исто“, напиша Хорхе Леон, виш потпретседател и раководител на геополитичка анализа во „Ристад Енерџи“, во белешка до клиентите.
„Очекуваме уште едно и значително зголемување на цените на нафтата на почетокот на неделата, освен ако брзо не се појават сигнали за деескалација“.
Како повисоките цени на нафтата влијаат врз глобалната економија?
Влијанието врз глобалната економија во голема мера зависи од тоа колку цените на нафтата продолжуваат да растат. Суровата нафта е главната економска единица, а зголемувањето на нејзината цена ги зголемува цените на другите стоки, објавува „Телеграф“.
„Правилото е дека пет проценти годишно зголемување на цените на нафтата обично додава околу 0,1 процент на просечната инфлација во големите економии“, објаснува Џексон.
„Така, зголемувањето на цената на Брент, примарниот глобален репер за цените на нафтата, на 100 долари за барел би можело да додаде од 0,6 до 0,7 процентни поени на глобалната инфлација.“
