Во 2022 година европските домаќинства заштедиле 1/8 од својот приход, покажуваат најновите податоци. Меѓутоа, во која земја луѓето најмногу штедат?
Да се штеди или да не се штеди, тоа е прашањето. Минатата година Европејците одлучија да заштедат во просек по една осмина од својот приход, покажуваат најновите податоци објавени од статистичкиот завод на ЕУ, Евростат.
Во 2022 година, домаќинствата во ЕУ заштедиле во просек 12,7% од расположливиот доход, додека стапката за еврозоната била повисока и изнесува 13,7%.
Расположливиот приход на домаќинствата е она што домаќинствата го имаат на располагање за потрошувачка и заштеда по оданочување и трансфери, како што е дефинирано од Еуростат.
„Ако домаќинствата заработуваат 100 евра, трошат 78,3 евра на трошоци и им остануваат 12,7 евра“, објасни Силвен Берсинџер, главен економист во Астерес. „Тоа е нормална бројка. „Повеќето земји од ЕУ имаат стапка на заштеда на домаќинствата меѓу 10% и 15%“, додаде тој.
Многу повисока бројка отколку во Соединетите држави, каде што жителите заштедиле само 3,4% од својот приход во септември 2023 година, според Статиста.
Германија е шампион на Европа во штедење
Во ЕУ, Германија е на прво место со највисока бруто стапка на штедење (19,91), Холандија е на второ место (19,44), а Луксембург е трет (18,14).
Две земји се во минус, со негативни стапки на штедење: трошат повеќе отколку што заработуваат. Она што го заработуваат не е доволно да ја финансираат нивната потрошувачка, па затоа се задолжуваат или ги користат заштедите што ги акумулирале во минатото. Овие две земји се Полска и Грција.
Сепак, европските домаќинства не можат да се сумираат во еден профил. Има големи разлики во однесувањето на штедењето во Европа, „колку и меѓу семејствата“, објасни Луиџи Гуисо, истражувач во Центарот за економски и политички истражувања (ЦЕПР). „Има некои кои трошат сè и оние кои заштедуваат голем дел од својот приход, но тешко е да се разбере зошто“, рече тој, пренесува Euronews Business.
Стапките на штедење во различни земји значително се разликуваат, како и меѓу семејствата. Богатството е секако еден од факторите што ги објаснува систематските разлики во стапките на штедење на домаќинствата. „Гледаме дека земјите со пониски приходи се борат да ги задоволат своите потреби и затоа можат да заштедат многу малку“, истакна Дезрингер, главен економист во Астерес. Така е и во Грција, која доживеа големи економски тешкотии и воведе низа мерки за штедење, намалувајќи го расположливиот доход на домаќинствата.
„Негативната стапка на штедење покажува дека Грците сè уште не излегле од кризата. Од друга страна, земјите со најмногу заштеди имаат тенденција да бидат побогати“, истакна Дезрингер.
Некои експерти укажуваат на културните разлики во навиките за штедење. Според податоците на ОЕЦД, Германците постојано заштедувале повеќе од 8% од расположливиот приход во последните две децении.
Меѓутоа, Луиџи Гуисо наоѓа ограничувања за ова објаснување. „Разлики меѓу Германија и Грција не постојат затоа што Грците сакаат да трошат сè, а Германците не. Стапките на штедење во Германија беа ниски пред 20 години“.
Стапката на штедење на една земја е под влијание на многу економски варијабли, како што е демографската структура на земјата. Младите штедат повеќе од пензионерите кои имаат помали примања“, објасни Гисо.
Враќање на нивоата пред пандемијата
Европјаните заштедиле помалку во 2022 година отколку во 2021 година (16,4%), откри Еуростат, дозволувајќи им на трошењето на домаќинствата дополнително да се прошират со враќање на стапките на домаќинствата на нивоата пред пандемијата.
„Тоа ја одразува желбата да се вратиме во нормален живот пред Ковид“, коментира Хелен Баудшон, економист во БНП Парибас.
„За време на пандемијата, потрошувачката на европските домаќинства беше суспендирана, додека нивните приходи беа главно зачувани. Тоа предизвика ненормален скок на стапката на штедење во цела ЕУ“, анализира Баудшон.
Во меѓувреме, 2022 година бележи фаза на економско закрепнување, што ја објаснува пониската стапка на штедење во однос на претходната година.
Сепак, последователните постпандемиски шокови, вклучително и руската инвазија на Украина и поврзаниот пораст на трошоците за живот, исто така го нарушија однесувањето на штедењето на домаќинствата. „Економската несигурност веројатно ќе влијае на трошењето на домаќинствата и ќе ги поддржи претпазливите заштеди“, истакна таа.
Друг фактор што ги мотивира Европејците да штедат наместо да трошат е зголемувањето на каматните стапки. „Денес кредитите се поскапи, а штедењето се исплати: постои вистински финансиски поттик да ги задржите вашите пари во банка.
Дали стапката на штедење ќе се подобри?
Експертите предвидуваат мала промена во стапките на штедење на домаќинствата следната година.
„Ние очекуваме малку попозитивна приказна следната година. Како што инфлацијата се намалува и ефектите од економските шокови исчезнуваат, домаќинствата веројатно помалку ќе се грижат за иднината и помалку штедат“, рече Баудшон.
Стапката на штедење на населението или ќе остане иста или ќе се намалува. „Но, предвидувањето значи дека постои можност за грешка, па ајде да разговараме за една година за да видиме дали сме биле во право“, додаде таа.