Темата за прифатливоста на купувањето стан станува сè поактуелна во светлината на економските и демографските промени што негативно влијаат на можностите за решавање на станбеното прашање.
Зголемувањето на цената на квадратните метри и сè построгите услови за кредитирање го отежнуваат купувањето на прв имот, особено за помладите граѓани. На порталот „Геозофија“, Јуре Тараш, магистер по географија, објави анализа за прифатливоста на купувањето стан во Европа, која вклучува 25 земји. Истражувањето покажа колку години, односно месечни нето плати, се потребни за да се купи стан од 70 квадратни метри. Во анализата се користени податоци од „Делоит“, „Евростат“ и „Нумбео“ за 2024 година, вклучувајќи ги просечните нето плати и цените по квадратен метар за новоградба.
Резултатите покажаа големи разлики меѓу земјите.
Колку месечни нето плати се потребни за да се купи стан од 70 квадратни метри?
Во Македонија, купувањето сопствен стан станува сè потешко достапна цел, особено за младите и семејствата со просечни приходи. Според анализата објавена на порталот „Геозофија“, за купување стан од 70 квадратни метри се потребни околу 169 месечни нето плати, односно речиси 14 години доколку целата плата се издвојува за таа намена. Со тоа, Македонија се наоѓа меѓу земјите со најниска прифатливост на станбениот пазар во регионот, веднаш зад Унгарија и Црна Гора. Високите цени на недвижностите и ограничените можности за кредитирање ја продлабочуваат разликата меѓу приходите и трошоците за домување, создавајќи дополнителен притисок врз граѓаните кои се обидуваат да дојдат до свој дом.
Во земјите од регионот, најнеповолна е ситуацијата во Унгарија (13,1 години), Македонија (14,1) и Црна Гора (14,8).
Во Србија им се потребни 150 месечни нето плати за да купат стан од 70 квадратни метри, односно 12,5 години заштеда на целата плата.
Хрватска е во малку подобра позиција – за стан од 70 квадратни метри, потребни се околу 11,4 години заштеда на целата плата.
За да се купи стан во Европа, потребни се помеѓу 50 и 200 месечни плати. Најповолна ситуација е забележана во Данска, каде што 57 месечни плати се доволни за стан од 70 квадратни метри, додека најниска прифатливост е во Португалија, каде што се потребни повеќе од 200 плати. Португалија беше предупредена од Европската комисија оваа година поради неефикасни мерки во решавањето на кризата со домувањето.
Регионалните разлики се исто така изразени – покрај Португалија, балтичките земји имаат помала достапност, како и земјите од Југоисточна и Централна Европа како што се Чешка, Словачка и Унгарија, каде што е потребно да се издвојат помеѓу 120 и 200 плати за стан. Претворено во години заштеда, во Португалија би требало да ја издвои целата плата 17,2 години, во Чешка 16,6, а во Словачка 15,5 години, додека во Данска би било доволно малку помалку од пет години (4,8).