Во Словенија, некои работодавци сега се враќаат на југословенскиот модел што го имаа пред неколку децении. Тие градат, купуваат или изнајмуваат станови за своите вработени.
Бидејќи работодавците сфаќаат дека во борбата за работна сила, мора да им понудат на вработените повеќе од само плата ако сакаат да ги задржат.
Оние што почнале да работат во поранешна СФРЈ сè уште се сеќаваат дека во тоа време, големите фабрики, здравствените центри, училиштата и другите јавни институции честопати нуделе стан под кирија на луѓето што биле вработени кај нив.
Ова се случувало веќе во нивниот роден град, а особено ако било потребно да се привлече некого да прифати работа во пооддалечен дел од земјата каде што не било решено станбеното прашање. Дури и денес, на пример, во некои згради има таканаречени станови за чистачи, пренесува Капитал.ба.
Се чини дека државниот систем во тоа време разбирал дека активното население на пазарот на трудот треба да може да го реши станбеното прашање по прифатлива цена. Ова го олеснувало привлекувањето на персонал во пооддалечените области, но било важно и за младите луѓе кои се осамостоиле, основале семејства и создале нови генерации кои подоцна влегле на пазарот на трудот.
Сепак, по независноста, оние станови во сопственост на работодавачи, општини или држава, во рамките на пазарната економија најчесто се продаваа по ниски цени и станаа приватна сопственост. Достапноста на недвижности почна да го диктира пазарот, а цените нагло се зголемија. Денес, многу вработени не можат ниту да си дозволат да изнајмат, а камоли да купат стан, додека во помалите области честопати воопшто нема станови на пазарот.
Затоа некои работодавачи денес се враќаат на моделот од југословенскиот период. Тие градат, купуваат или изнајмуваат станови за постојните вработени или за персоналот што сакаат да го привлечат. Ова важи не само за странците, туку и за домашните работници.
На пример, во во една компанија планираат да изградат две станбени згради – едната за изнајмување, а другата за продажба на вработените.
„При вработување лекари од странство, обезбедувањето службен стан е клучно“, велат од Љубљанскиот здравствен центар, кој моментално има 28 вакви станови.
Засега, ова се поединечни примери, но јасно е дека работодавачите разбираат дека платата повеќе не е доволна за задржување на работната сила. Ова е особено важно во помалите заедници и каде што домувањето е скапо или недостапно.
Обезбедувањето сместување ги зголемува шансите работниците трајно да се населат и да останат кај работодавачот, што е исто така важно за зачувување на населението во тие области.
Борбата за работна сила дополнително ќе се интензивира. Бројот на невработени во Словенија континуирано се намалува, а на крајот на мај изнесуваше 43.060, што е помалку од претходниот месец и претходната година. Сепак, сè уште постојат структурни несовпаѓања помеѓу понудата и побарувачката на пазарот на трудот.
Поради недостатокот на локален персонал, работодавачите сè повеќе вработуваат странски работници, од кои веќе има околу 150.000, или 16 проценти од работоспособното население. Сепак, структурата се менува – додека претходно доминираше работната сила од Балканот, сега се зголемува бројот на работници од Азија.
Во последниот период, бројот на работници од балканските земји се намали, додека бројот на работници од Југоисточна Азија значително се зголеми. Бројот на работни дозволи за балканските работници се намали, додека за работниците од Азија се зголеми неколку пати. На крајот од првиот квартал, имало околу 14.700 од нив.
Причината е што другите европски земји нудат подобри услови за работа и повисоки плати, додека во исто време платите растат во матичните земји на балканските работници. Затоа многумина претпочитаат да останат дома.
Од друга страна, работниците од трети земји честопати се подготвени да работат потешки работи и под поскромни услови, што ги прави привлечни за работодавците.
Ризици и злоупотреби
Оваа ситуација носи и ризици од злоупотреба, бидејќи странските работници често се во неповолна положба поради непознавање на јазикот и нивните права. Постојат случаи на лоши услови за работа и живеење, па дури и експлоатација.
Трудовите инспекторати предупредуваат дека контролата е тешка поради јазичните бариери, што дополнително ја комплицира заштитата на работниците и безбедноста при работа.
Голем проблем е недостатокот на соодветен сместувачки капацитет за странските работници. Порано имало работнички домови, но многу се срушени и заменети со комерцијални станови. Инвеститорите немаат интерес да градат вакви објекти бидејќи не се доволно профитабилни.
Затоа некои компании градат свои сместувачки капацитети за своите вработени.
Владата на Словенија воведе одредени мерки за олеснување на вработувањето на странци и се обидува да привлече висококвалификувана работна сила. Сепак, јасно е дека без обезбедување соодветни и достапни станови, нема да биде можно да се реши проблемот со недостигот на персонал на долг рок, пишува словенечко Дело.