Владата се обидува да го намали бројот на автомобили и да ја промени „културата на возење“, но критичарите предупредуваат дека ефектот би можел да биде симболичен во однос на растечкиот број возила на островот.
Малта, островска земја со една од највисоките густини на возила во Европа, одлучи да преземе необичен чекор во борбата против хроничните сообраќајни метежи. Пред неколку месеци, владата започна програма наречена „Шема за откажување од возачка дозвола“, нудејќи им на младите возачи дури 25.000 евра за да се откажат од возење пет години. Стимулацијата се исплаќа во пет еднакви годишни рати од по 5.000 евра, а првата уплата пристигнува веднаш откако учесникот ќе ја предаде возачката дозвола.
Целта на оваа финансиска мерка, според властите, е да предизвика „шок за мобилност“ и да поттикне промена на навиките пред зависноста од автомобили да се вкорени длабоко, особено кај помладата популација. Интересот ги надмина очекувањата, според првичните информации, што укажува дека за многу млади луѓе, финансиската независност е попривлечна од слободата на поседување автомобил.
Сепак, влегувањето во програмата не е лесно и е придружено со низа строги услови. Апликацијата може да ја поднесат само лица под 30 години кои живееле на Малта најмалку седум години и поседувале возачка дозвола од категорија Б најмалку 12 месеци. Секој чија возачка дозвола некогаш била одземена или суспендирана, како и оние чие работно место бара возачка дозвола, автоматски се исклучува од програмата. Исто така, кандидатите не смеат да имаат возачки дозволи издадени надвор од Европската Унија.
Откако апликацијата ќе биде одобрена, учесникот потпишува договор со кој се обврзува да не вози никакво моторно возило во следните пет години – не само на Малта, туку никаде во светот. Обврските и казните јасно покажуваат колку сериозно државата пристапува кон оваа програма. Доколку полицијата го пронајде учесникот зад воланот, тој ќе се соочи со автоматска казна од 5.000 евра, ќе мора да ги врати сите пари што ги добил дотогаш, а може да следат и дополнителни правни последици. Можно е предвремено излегување од програмата, но е финансиски многу неповолно.
Во зависност од моментот на откажување, учесникот мора да го врати преостанатиот износ на стимулација и да плати дополнителни казни што можат да достигнат до 20.000 евра. Дури и враќањето на возење по пет години не е автоматско. За повторно да добијат дозвола, поранешните учесници мора да поднесат нова апликација и да завршат најмалку 15 часа дополнителна обука во автошкола, за да се потврди дека нивните возачки вештини се сè уште на задоволително ниво.
Министерот за транспорт Крис Бонет ја брани иницијативата како важен дел од поширокиот план за реформа на транспортот, нагласувајќи дека владата не сака да им наметнува промени на граѓаните, туку да ги охрабри доброволно да ги прифатат. Програмата, која е отворена за апликации до јуни 2026 година, е дел од петгодишен буџет вреден 25 милиони евра.
Идејата е да се намали бројот на активни возачи, да се поттикне користењето на јавниот превоз и, на крајот, да се намали загадувањето на воздухот. Според министерот, целта е да се стави крај на долгогодишната „култура на автомобили“ што ја доведе Малта на работ на сообраќаен колапс, со речиси 0,8 возила по жител, што е една од највисоките стапки во светот.
И покрај оптимизмот на владата, многу критичари, вклучувајќи експерти за транспорт и политичари од опозицијата, ја отфрлаат програмата како обичен „козметички потег“ кој нема да има вистински ефект. Со годишен буџет од пет милиони евра, програмата може да вклучи максимум 200 учесници годишно. Ова значи дека само 1.000 автомобили би биле отстранети од патиштата во текот на пет години. Кога тој број ќе се спореди со вкупниот возен парк на Малта, сликата станува значително помалку оптимистичка.