Норвешкиот државен инвестициски фонд оствари рекордна заработка во првата половина од 2026 година. Најголемиот суверен фонд во светот заработи 1,75 билиони норвешки круни, односно околу 184,3 милијарди долари. Главната причина за ваквиот резултат беше растот на глобалните берзи. Посебно се издвоија технолошките компании и пазарите во Азија. Фондот истовремено за првпат откри и дека станал акционер во компанијата „СпејсИкс“ (SpaceX) на Илон Маск. Неговиот удел вреди повеќе од една милијарда долари. Според податоците што ги објави Ројтерс, норвешкиот фонд во текот на првите шест месеци од годината остварил принос од 9,4 проценти.
Технолошките компании донесоа милијарди
Зад рекордниот резултат стои пред сè пазарот на акции.
„Резултатот е воден од добрите приноси на пазарот на акции“, изјави извршниот директор на фондот, Николај Танген. Посебно важна улога имаа технолошките компании. Тоа покажува колку норвешкиот фонд денес е изложен на компаниите што го предводат глобалниот технолошки и бум на вештачка интелигенција (AI). Меѓу неговите најголеми позиции се наоѓа „Нвидија“ (Nvidia). Фондот поседува околу 1,28 проценти од компанијата, а вредноста на тој удел на крајот на првото полугодие беше приближно 62 милијарди долари. Тука е и „Епл“ (Apple). Норвежаните имаат околу 1,24 проценти од компанијата, во вредност од приближно 52 милијарди долари. Фондот има и голем удел во „Алфабет“ (Alphabet), матичната компанија на „Гугл“ (Google). Таа инвестиција вредеше околу 50 милијарди долари. Уделот во „Мајкрософт“ (Microsoft) е проценет на приближно 35 милијарди долари. Меѓу важните азиски инвестиции се издвојува TSMC. Уделот на норвешкиот фонд во најголемиот светски производител на чипови е вреден околу 34 милијарди долари. Силниот раст на технолошките компании и компаниите за вештачка интелигенција така стана еден од клучните двигатели на резултатите на фондот.
„СпејсИкс“ е ново големо име во портфолиото
Посебно внимание привлече „СпејсИкс“. Норвешкиот фонд за првпат објави дека поседува 0,05 проценти од компанијата на Илон Маск. Вредноста на позицијата на ден 30 јуни изнесуваше околу 1,22 милијарди долари. „СпејсИкс“ излезе на берза во јуни 2026 година, а норвешкиот фонд потоа се здоби со позиција во компанијата. Ројтерс објави детали за инвестицијата во „СпејсИкс“, што покажува колку брзо најголемите институционални инвеститори ги вклучуваат новите технолошки гиганти во своите портфолија. За фонд од овие размери, 1,2 милијарди долари не е голема позиција. Сепак, значењето на инвестицијата е симболички многу поголемо. „СпејсИкс“ стана дел од портфолиото на инвеститор кој веќе поседува делови од практично сите најважни компании на светските берзи.
Инвеститор кој поседува 1,5 проценти од светскиот пазар
Норвешкиот Government Pension Fund Global има посебна положба во меѓународните финансии.
Фондот поседува акции во околу 7.100 компании низ целиот свет. Во просек држи приближно 1,5 проценти од сите компании кои котираат на светските берзи. Тоа го прави не само најголем суверен фонд туку и еден од највлијателните институционални инвеститори. Неговата големина му дава значително влијание и во прашањата за корпоративно управување. Фондот со години ги користи гласачките права на собранијата на акционери и јавно ги објавува своите ставови за управување со компаниите. Официјалните податоци за инвестициите и стратегијата ги објавува Norges Bank Investment Management, која управува со фондот во име на норвешката држава.
Од нафта до технолошки гиганти
Приказната за норвешкиот фонд започна многу пред сегашниот технолошки бум. Government Pension Fund Global е основан во 1990 година за Норвешка долгорочно да ги инвестира приходите од експлоатацијата на нафта и гас. Идејата беше релативно едноставна. Дел од богатството добиено од продажбата на ограничените природни ресурси требаше да се претвори во финансиски средства што ќе им користат и на идните генерации. Децении подоцна, резултатот од таа политика се мери во билиони долари. Парите не останаа концентрирани во енергетскиот сектор. Напротив, распоредени се низ целиот глобален пазар на капитал. Фондот денес вложува во акции, обврзници, недвижности и инфраструктура за обновливи извори на енергија. Токму таа диверзификација ѝ овозможи на Норвешка приходите од фосилни горива да ги претвори во сопственост врз илјадници компании.
Рекордот носи и предупредување
Рекордната заработка, сепак, ја покажува и другата страна на моделот. Колку е фондот поголем и колку повеќе пари се во акции, толку неговите резултати стануваат силно поврзани со движењата на светските пазари. Танген непосредно пред објавувањето на резултатите предупреди дека инвеститорите не треба да подразбираат оти периодот на силен раст ќе трае засекогаш. Во разговорот што го пренесува Ројтерс, тој зборуваше за ризиците од голем пазарен пад и за фактот дека претходниот период го карактеризираше невообичаено поволно опкружување со ниска инфлација, камати и даноци. Тоа е важна порака токму во моментот кога фондот објавува рекорд. Норвешка изгради инвестициски гигант чија вредност се мери во билиони долари. Но, со таа големина доаѓа и огромна изложеност на промените на глобалните пазари. Првите шест месеци од 2026 година покажаа колку таквата изложеност може да биде профитабилна. Износот од 184 милијарди долари за само половина година е најдобриот доказ за тоа.