Европа би можела да се соочи со нов енергетски притисок пред почетокот на зимата. Цената на природниот гас повторно расте поради војната меѓу САД и Иран, додека европските складишта се помалку исполнети од вообичаеното за овој период од годината.
Референтната цена на природниот гас на европскиот пазар холандски TTF во понеделник надмина 70 евра за мегават-час, откако обновените конфликти повторно го отворија прашањето за можни проблеми со извозот на течен природен гас (LNG) од Персискиот Залив, како што објавува „Пословни дневник“.
TTF за испорака во октомври 2026 година достигна максимум од 70,85 евра за мегават-час за време на тргувањето, според податоците на ICE.
Новите тензии се појавија откако американските сили во неделата ги нападнаа иранските ракетни лансери во близина на Ормутскиот теснец, а Иран одговори со испукување ракети кон американските сили во Јордан.
Ситуацијата е особено значајна за енергетскиот пазар бидејќи под нормални околности, околу една петтина од светската трговија со течен природен гас (LNG) поминува низ Ормутскиот теснец.
Европските складишта се исполнети со 64,7 проценти
Новите проблеми со снабдувањето доаѓаат токму кога Европа се обидува да ги надополни резервите на гас пред зимата.
Складишните капацитети во Европската Унија се исполнети со 64,7 проценти, според податоците од Гас Инфраструктура Европа, што е под историските нивоа за овој период од годината.
Високите цени дополнително го забавија полнењето на магацините во одредени земји.
Поради ова, расте загриженоста дека Холандија и Германија нема да можат да ги достигнат целите за зафатеност од 80 и 70 проценти до 1 ноември, соодветно.
Еден од проблемите е односот помеѓу тековните и очекуваните зимски цени. Разликата меѓу нив честопати не е доволна за да ги покрие трошоците и ризиците од складирање.
Под нормални околности, добавувачите купуваат поевтин гас во лето, го складираат, а потоа го продаваат во зима кога цените се повисоки.
Самиот помал капацитет за складирање не значи дека Европа нема да има доволно гас достапен во текот на зимата, но ја зголемува нејзината изложеност на ненадејни промени на цените и нови проблеми во глобалното снабдување.
Студената зима може да направи голем проблем
Германија, најголемата економија во Европа, може да биде особено чувствителна.
Себастијан Хајнерман, директор на германското здружение за складирање гас INES, предупреди дека комбинацијата од недоволно исполнети складишта и многу студена зима може да ја доведе Германија во ситуација каде што повеќе не може целосно да ја задоволи нормалната побарувачка.
Доколку цените истовремено го надминат нивото што индустриските потрошувачи можат да го платат, компаниите би можеле да бидат принудени да го намалат производството, што би донело и значителна економска штета.
Ризици постојат и во Италија, иако нејзините складишта се меѓу најпрометните во Европа.
Цената би можела да надмине 100 евра
Европската Унија директно увезува релативно мал дел од гасот од Блискиот Исток. Во текот на 2025 година, Катар учествуваше со 3,7 проценти од вкупниот увоз на гас во ЕУ.
Сепак, проблемот е глобалната конкуренција за течен природен гас (LNG).
Доколку продолжат прекините во Персискиот Залив, европските купувачи би можеле посилно да се натпреваруваат со азиските купувачи за достапните количини, што дополнително ќе ја зголеми цената.
Според Голдман Сакс, таквото сценарио би можело да ги приближи големопродажните цени до границата од 100 евра за мегават-час.
Аналитичарите на „Голдман Сакс“, Саманта Дарт и Лора Сир, проценија дека, доколку извозот на енергија од Блискиот Исток се нормализира само постепено во текот на 2027 година, цената на TTF за декември 2026 година веројатно ќе мора да надмине 100 евра за мегават-час.
Кога зголемувањето на цената би можело да ја погоди сметката?
За граѓаните, најважното прашање е колку брзо зголемувањето на големопродажните цени би можело да се префрли на нивните сметки.
Доколку сегашните високи нивоа се одржат само кратко време, ефектот би можел да биде ограничен. Сепак, долгорочниот пораст на цените би можел постепено да ги зголеми сметките за енергија низ цела Европа.
Според претходна проценка на „Оксфорд економикс“, потребни се во просек околу шест месеци за промената на големопродажните цени целосно да се одрази на потрошувачките цени, иако постојат големи разлики меѓу земјите.
Во Франција, Италија и Шпанија, промените може да се почувствуваат по неколку месеци, додека во Холандија реакцијата може да биде речиси моментална.
Од друга страна, во Германија и Австрија, може да потрае речиси една година пред ефектот од промените на големопродажните цени да достигне врв.
Меѓу големите европски економии, Италија се издвојува како најизложена, поради нејзината голема зависност од гасот и релативно брзото пренесување на промените на пазарот до потрошувачите.
