Светската потрошувачка на вино се намали за една четвртина од почетокот на 1960-тите, додека количината на пиво и жестоки пијалоци што се консумираат приближно се дуплираше во истиот период. Виното некогаш сочинуваше повеќе од една третина од глобалната потрошувачка на алкохол, но денес неговиот удел е помал од една осмина.
Промените се случуваат со децении, но светската винска индустрија сè уште не успеала да го прилагоди производството на новите навики на потрошувачите.
Економистот Ким Андерсон од Универзитетот во Аделаида, во истражувањето „Зошто светската винска индустрија моментално е во криза?“, објавено во научното списание Journal of Wine Economics, предупредува дека индустријата се соочува со проблеми чии причини се многу подлабоки од сегашните економски нарушувања.
За разлика од претходните кризи, кои главно ги погодуваа поединечните земји или региони, денешните проблеми ги погодуваат речиси сите големи производители на вино истовремено.
Истражувањето се базира на долгорочни податоци за производството, потрошувачката, трговијата и цените на вино. Главниот заклучок на Андерсон е дека долгорочната побарувачка слабее, особено во поевтиниот сегмент, додека производителите премногу бавно го намалуваат капацитетот. Резултатот е акумулирани залихи, притисок врз цените на грозјето и намалување на профитабилноста на дел од индустријата.
Пазарот се промени, лозјата не
Најголемиот јаз помеѓу понудата и побарувачката може да се види кај црвените вина. Иако нивниот удел во светската потрошувачка се намалува веќе дваесет години, површината под сорти црвени вина се зголеми од 2,22 милиони хектари во 2000 година на 2,35 милиони хектари во 2023 година.
Во исто време, потрошувачите сè повеќе избираат бели, розе и пенливи вина, додека интересот за вина со поголема содржина на алкохол се намалува. Андерсон ги поврзува ваквите промени со здравствените трендови, промените во животниот стил и различните навики на помладите генерации.
Меѓу дополнителните фактори, тој ги споменува лековите за слабеење од групата GLP-1, кои можат да ја намалат желбата за алкохол кај некои корисници.
Лозјето претставува долгорочна инвестиција, а одлуката да се отстрани или замени со друга сорта подразбира губење на постојниот производствен капацитет и повеќегодишно чекање за целосен принос. Затоа производството на вино се прилагодува на промените во побарувачката многу побавно од многу други индустрии.
Во исто време, разликите меѓу пазарните сегменти стануваат сè поизразени. Според податоците на IWSR што ги цитира Андерсон, вредноста на продажбата на премиум вина помеѓу 2013 и 2022 година пораснала во просек за 3,1 процент годишно, додека вредноста на продажбата на поевтини вина се намалила за 2,2 проценти годишно. Некои потрошувачи купуваат помалку вино, но се подготвени да потрошат повеќе за производ со подобар квалитет.
Таквото движење им дава предност на производителите со препознатливо потекло и силна позиција на пазарот, додека големите винарии ориентирани кон масовно производство се повеќе изложени на ценовна конкуренција.
Вишоците се толку големи што виното се продава речиси бесплатно.
Размерите на кризата ги покажуваат примерите од Австралија и САД. Во Австралија, залихите на вино над нормалните нивоа достигнаа повеќе од годишното производство, а дел од непродаденото вино беше старо три или повеќе години. Во текот на 2026 година, некои акционери заработуваа помалку од 60 американски центи по литар при извоз на вино на големо.
Андерсон, исто така, го наведува случајот на калифорниска винарија која понудила одредени количини вино Пино Ноар бесплатно за да ослободи резервоари за нова берба. Во такви околности, трошоците за складирање и пуштање на капацитет може да станат поважни од приходите што можат да се генерираат од продажбата.
Глобализацијата на трговијата, исто така, придонесе за проблемот. Додека во 1965 година приближно десет проценти од светското производство на вино се извезувало, во 2025 година овој удел достигнал 43 проценти. Денес, производителите од Франција, Италија и Шпанија се натпреваруваат на меѓународните пазари со вина од Австралија, Чиле, Аргентина, САД и други земји.
Таквата врска овозможила проширување на продажбата, но во исто време го забрзала преносот на пазарните нарушувања. Вишоците создадени во една земја може да завршат на друг пазар по цени со кои локалните производители тешко можат да се натпреваруваат.
Кинескиот пазар нанесе посебен удар на индустријата. По силното зголемување на увозот во текот на 2010-тите, кинеската побарувачка почнала да опаѓа на крајот од деценијата. Производителите кои го зголемиле производството во очекување на континуиран кинески раст изгубиле пазарен удел, особено за црвените вина.
Закрепнувањето може да потрае со години
Површината на лозја во светот наменета за производство на винско грозје се намали од 5,4 милиони хектари во 1990 година на 4,5 милиони хектари во 2023 година. Намалувањето од приближно 17 проценти траеше 33 години, а некои експерти веруваат дека индустријата можеби ќе треба уште едно прилагодување од слични размери.
Андерсон заклучува дека отстранувањето на постојните залихи нема да биде доволно за да се одржи закрепнувањето на цените ако производствениот капацитет остане поголем од очекуваната побарувачка. Во меѓувреме, дел од производителите одлучуваат да не берат грозје, привремено да престанат да одгледуваат лозја или трајно да ги отстрануваат плантажите.
Долгорочни можности за раст постојат на пазарите во Азија и Африка, каде што зголемувањето на населението и расположливите приходи можат да создадат нова побарувачка. Сепак, Индија и Африка заедно во моментов сочинуваат само околу еден процент од глобалната потрошувачка на вино, што покажува колку би им било тешко брзо да го компензираат падот на традиционалните пазари.
За винската индустрија, прашањето како да се прилагоди производството на пазар кој троши помалку вино и ги диференцира производите сè појасно според квалитетот, потеклото и цената станува сè поважно. Производителите кои продолжуваат да инвестираат според минатите модели на потрошувачка би можеле да се соочат со вишоци и ниски маржи со години, дури и додека глобалната економија се опоравува.