Застојот во преговорите за долгорочниот буџет на Европската Унија за периодот од 2028 до 2034 година веќе го забавува спроведувањето на плановите за развој на вештачката интелигенција, бидејќи европските институции не можат да утврдат колку пари ќе бидат достапни за нивно финансирање.
Тоа особено влијае на амбицијата на ЕУ да го забрза производството на чипови што ги напојуваат моделите на вештачка интелигенција и да ја намали зависноста од технологијата од други делови на светот.
Предлогот на Европската комисија за развој на производството на полупроводници експлицитно наведува дека не може да го пресуди исходот од преговорите за следниот седумгодишен буџет и дека парите за планираните проекти може да се побараат дури потоа. Неизвесноста предизвика реакции од членовите на неколку национални парламенти, кои побараа од ЕК да прецизира колку средства ќе бидат достапни за спроведување на планот. Германскиот Бундесраг, долниот дом на италијанскиот парламент и чешкиот Сенат поднесоа забелешки на предложената стратегија за производство на чипови, објавува Политико.
Чешкиот Сенат особено предупреди за неизвесноста на долгорочното финансирање и побара целите да бидат поткрепени со соодветни и предвидливи средства. Проблемот е поширок од индустријата за чипови, европските институции подготвуваат нови регулативи и стратегии, чија имплементација бара повеќегодишни финансиски обврски, но дискусиите за овие политики се водат одделно од преговорите за буџетот. Еден од учесниците во преговорите за буџетот рече дека државите и институциите не можат да напредуваат во тие области без појасна претстава за тоа колку пари ќе бидат достапни по 2027 година.
Земјите-членки се обидуваат да постигнат договор за вкупната големина на буџетот за следните седум години до крајот на годината. Германија, Холандија, Австрија, Шведска, Данска и Финска, кои се за намалување на расходите, сметаат дека предлогот на ирското претседателство со Советот на ЕУ, според кој буџетот би се намалил за 159 милијарди евра, не е доволно рестриктивен. Поради несогласувањата околу вкупниот износ, засега нема сигурни податоци за тоа колку пари ќе бидат издвоени за поединечни политики.
И покрај ова, ЕК продолжи да презентира нови планови, иако не може да гарантира нивно финансирање. Ваквата ситуација го комплицира и спроведувањето на веќе усвоените регулативи. Според законот за обновување на природата, земјите-членки мора да подготват планови за обновување на езерата, тресетиштата, шумите и другите екосистеми, но некои влади предупредуваат дека не можат да ги исполнат своите обврски сè додека не знаат колку пари ќе добијат од европскиот буџет.
Холандскиот министер за земјоделство Хајми ван Есен изјави дека неговата земја моментално има достапни средства, но дека ќе бидат потребни дополнителни средства за да се постигнат целите до 2050 година.
Други членови посочуваат сличен проблем. Заменик-постојаниот претставник на Франција во ЕУ, Сирил Пикемал, на состанокот на министрите за животна средина во Луксембург изјави дека ЕУ не може да усвои нови регулативи без да обезбеди средства за нивно спроведување. Неизвесноста, затоа, влијае не само на изготвувањето нови закони, туку и на обврските што државите веќе ги презеле.
Во исто време, ЕК предлага поинаква структура на идниот буџет, што би им дало на националните влади поголема слобода да ги пренасочуваат парите помеѓу различните приоритети во текот на седумгодишниот период. Европските претставници сметаат дека сегашниот систем, во кој повеќе од 90 проценти од средствата се наменети за специфични цели, го отежнал одговорот на пандемијата Ковид-19, енергетската криза и војната во Украина.
Новиот модел треба да овозможи побрзо прилагодување на непредвидени околности, но во исто време е критикуван за недостатокот на предвидливост во распределбата на парите.
Затоа земјоделците и регионите, кои традиционално добиваат голем дел од средствата од европскиот буџет, бараат посилни гаранции. Регионалните претседатели и министрите за земјоделство заедно добиваат речиси половина од вкупните плаќања на ЕУ, а сега се плашат дека поголемата слобода на владите да ги пренасочуваат парите би можела да ги загрози нивните буџети.
Француската министерка за земјоделство, Ани Женевард, изјави дека најдоброто решение би било однапред да се зголемат гарантираните средства за земјоделците, за што Комисијата предвиде 297 милијарди евра во предлогот за периодот од 2028 до 2034 година.
Во новата структура на буџетот, регионите и земјоделството претежно ќе се натпреваруваат за истиот фонд на пари. Европската комисија издвои 217 милијарди евра за посиромашните региони во следните седум години, додека националните влади ќе имаат значителна слобода да одлучуваат за финансирање на побогатите области.
Таквиот пристап предизвика незадоволство кај регионалните власти, кои бараат од Европскиот парламент посилни гаранции за финансирање на локалните заедници.
Неизвесноста околу финансирањето вклучува и планови за зајакнување на присуството на ЕУ на Арктикот, каде што воените и комерцијалните активности растат. Стратегијата на Европската комисија предвидува развој на транспортни мрежи, проекти поврзани со критични суровини и основање центар за поморска безбедност, но не прецизира колку би чинеле овие проекти или од кои извори би се финансирале.
Еврокомесарот за меѓународни партнерства, Јозеф Сикела, изјави дека во сегашните околности не е можно да се преземат обврски за идно финансирање, додека преговорите за буџетот се во тек.
