Растечките трошоци за живот, сè потешкото наоѓање домување, незадоволството од платите и квалитетот на јавните услуги доведоа стотици илјади луѓе на улиците на европските градови. Протестите што ги потресоа Франција и Шпанија во последните недели се проширија во Португалија, Италија и Белгија, поставувајќи го прашањето колку добро европските економии се способни да обезбедат пристоен животен стандард за своите граѓани. Додека демонстрантите бараат попристапни станови, повисоки плати и подобри јавни услуги, најновите податоци на Евростат покажуваат дека инфлацијата повторно се забрзува, а цените на недвижностите продолжуваат да растат.
Најдраматичните сцени беа забележани во Франција, каде што масовните демонстрации во саботата, 17 октомври, се претворија во насилни судири со полицијата, палежи и грабежи. Според извештајот на британскиот Гардијан во неделата, француското Министерство за внатрешни работи објави дека се уапсени повеќе од 2.000 луѓе, додека околу 600 полицајци, пожарникари и членови на службите за итни случаи се повредени.
Проценките за бројот на учесници во протестот се движат од приближно 550.000 до 800.000 луѓе. Иако голем број граѓани демонстрираа мирно, насилството на одредени групи ги засени првичните социјални и економски барања.
Францускиот претседател Емануел Макрон го осуди насилството, додека премиерот Себастјан Лекур ги припиша немирите на крајно левичарските групи и криминалците. Во исто време, опозициските политичари го покренаа прашањето за одговорноста на властите и полицијата за обемот на немирите.
Според францускиот „Ле Монд“, протестите ги собраа различните социјални групи, од средношколци и студенти до синдикати и членови на движењето „Жолти елеци“. Незадоволството од состојбата на образованието, недостатокот на наставници и условите во училиштата прерасна во пошироко движење против високите трошоци за живот, социјалните нееднаквости и слабеењето на јавните услуги.
Португалија: Домувањето станува сè подостапно
Додека Франција се соочува со насилни немири, во Португалија кризата со домувањето е во центарот на незадоволството.
Илјадници демонстранти излегоа на улиците на Лисабон, а неколку стотици граѓани се собраа на централниот плоштад Росио, каде што поставија десетици шатори, барајќи мерки за запирање на зголемувањето на трошоците за домување.
Протести беа организирани и во други португалски градови, вклучувајќи го и Порто, додека синдикатите истовремено бараа повисоки плати, пензии и подобрени јавни услуги.
Обемот на проблемот најдобро го илустрираат податоците на Евростат. Во вториот квартал од 2026 година, цените на станбените недвижности во Португалија се зголемија за 16,5 проценти во споредба со истиот период минатата година, што претставува највисок годишен раст меѓу членките на Европската унија за кои се достапни податоци.
Во исто време, просечното зголемување на цените на станбените недвижности во ЕУ изнесуваше 4,7 проценти. Ова значи дека цените во Португалија пораснаа приближно три и пол пати побрзо од европскиот просек.
Гардијан, исто така, наведува дека помеѓу 2015 и 2024 година, португалските недвижности се зголемија по цена за 124 проценти, приближно двојно повеќе од просекот на Европската унија.
Таквиот раст особено ги погодува младите луѓе и домаќинствата кои немаат сопствен недвижен имот, бидејќи ги зголемува финансиските пречки за купување стан, додека високите кирии претставуваат дополнителен товар врз нивните месечни буџети.
Португалскиот премиер Луиш Монтенегро изјави дека го разбира незадоволството на некои граѓани од јавните политики, но ги предупреди политичките противници да не поттикнуваат атмосфера на нестабилност по примерот на протестите во другите европски земји.
Италија: Судири во Милано, незадоволство и во други градови
Протести против високите трошоци за живот се одржаа и во Италија, каде што најлошата ситуација беше забележана во Милано.
Демонстрациите, кои започнаа како мирни собири против војните и растечките трошоци за живот, се претворија во судири кога маскирани групи нападнаа полиција, оштетија имот и запалија пожари во центарот на градот.
Полицијата интервенираше со водни топови и солзавец. Според извештајот на агенцијата АП и италијанската агенција ЛаПресе, најмалку двајца полицајци беа повредени, додека околу 50 демонстранти беа приведени.
Италијанскиот премиер Џорџa Мелони го осуди насилството, нагласувајќи дека граѓаните имаат право да протестираат, но не и да уништуваат градови.
Градоначалникот на Милано, Џузепе Сала, ја призна оправданоста на причините за незадоволството, но рече дека насилството врз полицијата и уништувањето на градскиот имот не се прифатливи.
Протести се одржаа и во Болоња, додека демонстрантите во други италијански градови бараа подобри плати и јавни услуги.
Шпанија и Белгија: Различни причини, слични барања
Кризата со домувањето од претходните недели предизвика протести и во Шпанија, каде што незадоволството дополнително се засили со случајот со иселувањето на постара жена од нејзиниот дом по барањето на инвестициска компанија за драстично зголемување на киријата.
Според „Гардијан“, случајот предизвика демонстрации во Мадрид и ја поттикна дебатата за заштитата на станарите и достапноста на домувањето.
Шпанската влада предложи итни мерки за заштита на пристапот до домување, но тие не ја добија потребната поддршка во парламентот.
Во исто време, во Белгија, протестите се поврзани со зголемувањето на трошоците за живот и незадоволството од образованието. Во Брисел и Лиеж, имаше судири меѓу демонстрантите и полицијата, која користеше водни топови и солзавец.
Германскиот „Шпигел“ оцени дека зголемувањето на трошоците за живот и кризата со домувањето се вообичаени теми на демонстрациите во неколку европски градови, иако непосредните причини и барања се разликуваат од земја до земја.
Евростат: Инфлацијата повторно се забрзува, енергијата е најголемиот двигател на растот на цените
Најновите економски индикатори даваат дополнителна тежина на незадоволството на европските граѓани.
Според податоците на Еуростат објавени на 16 октомври, годишната инфлација во Европската Унија се зголемила од 3,2 проценти во август на 3,8 проценти во септември 2026 година. Истата стапка е забележана и во Еврозоната.
Цените на енергијата имаа најголем придонес кон септемвриската инфлација во еврозоната, со 1,71 процентен поен, додека услугите придонесоа дополнителни 1,52 процентни поени.
Разликите меѓу земјите се сè уште значајни. Највисока годишна инфлација е забележана во Романија, 6,5 проценти, Литванија, 6,1 процент и Бугарија, 5,6 проценти. Најниски стапки се регистрирани во Шведска, еден процент, и Унгарија и Данска, по 2,1 процент.
Иако стапките на инфлација се различни, заедничкиот проблем за многу домаќинства е тоа што зголемувањето на цените на основните животни потреби се надоврзува на претходното зголемување на трошоците.
Забавувањето на инфлацијата, само по себе, не значи враќање на цените на претходното ниво. Ова значи дека цените растат побавно, додека претходните зголемувања на цените остануваат вградени во буџетите на потрошувачите.
Дополнителен притисок претставува пазарот на недвижности. Во вториот квартал од 2026 година, цените на становите во Европската Унија се зголемија за 4,7 проценти во споредба со истиот период минатата година, а раст е регистриран во 23 земји-членки за кои има достапни податоци.
Економското незадоволство прераснува во политички предизвик
Брановите демонстрации во европските земји немаат едно водство, ниту пак сите протести се директно поврзани. Сепак, нивните заеднички економски теми укажуваат на растечко незадоволство од прифатливоста на домувањето, трошоците за живот и квалитетот на јавните услуги.
Посебен предизвик за европските влади е фактот дека барањата на граѓаните за повисоки јавни средства се случуваат во време кога поединечните држави се соочуваат со притисок да ја контролираат потрошувачката на буџетот.
Во Франција, протестите веќе отворија дебата за владините трошоци за образование и други јавни услуги. Во Португалија и Шпанија, фокусот е на домувањето, додека во Италија и Белгија, незадоволството е поврзано со пошироки социјални и економски барања.
Овие настани укажуваат на сè поизразената политичка важност на животниот стандард како мерка за успехот на економските политики.
За европските влади, предизвикот повеќе не е само да се обезбеди економски раст и стабилност на цените, туку и да се одговори на прашањето колку резултатите од тој раст се достапни за граѓаните.
Протестите низ Европа покажуваат дека економската стабилност мерена со статистички индикатори не мора да значи чувство на финансиска сигурност кај населението во исто време. Токму разликата помеѓу макроекономските резултати и секојдневните трошоци на домаќинството станува едно од клучните социјални и политички прашања на европската економија.