Војната на Блискиот Исток би можела да ги зголеми цените на енергијата за 24 проценти до крајот на годината, што сериозно ќе ја поттикне инфлацијата и ќе ја забави глобалната економија, предупредува Светската банка. Во својот последен извештај, експертите на меѓународната финансиска организација изразуваат прилично негативни прогнози, што укажува дека доаѓа период на економска нестабилност, што, меѓу другото, неизбежно ќе се одрази во послаб економски раст, зголемување на цените на основните прехранбени производи, како и зголемување на каматните стапки.
Американско-израелскиот напад врз Иран веќе предизвика проблеми во снабдувањето со нафта, а цените на „црното злато“ на берзите исто така се зголемија, што доведе до зголемување на цената на горивото на бензинските пумпи низ целиот свет.
Шок во снабдувањето со нафта
Според извештајот на Светската банка, вооружените конфликти во Заливот предизвикаа еден од најголемите шокови во снабдувањето со нафта, со почетен пад на глобалната понуда од околу 10 милиони барели дневно. Нападите врз енергетската инфраструктура и прекините во транспортот преку Ормутскиот теснец, низ кој минува околу 35 проценти од светската поморска трговија со сурова нафта, дополнително ја влошија ситуацијата. Така, цената на нафтата „брент“, веќе беше за 50 проценти повисока кон средината на април отколку на почетокот на годината, додека за 2026 година се предвидува просечна цена од 86 долари за барел, во споредба со 69 долари во 2025 година. Овие проекции се базираат на претпоставката дека транспортот на нафта преку клучните рути ќе се нормализира до крајот на годината.
Како што предупреди извршниот директор на нафтениот гигант Ексон Мобајл, Дарен Вудс, пазарот сè уште не го почувствувал главниот шок, бидејќи досега проблемите со снабдувањето беа компензирани со помош на танкери кои беа натоварени пред почетокот на конфликтот и од резервите на нафта.
Главниот економист на Светската банка, Индермит Гил, предупредува дека војната влијае на глобалната економија преку „бранови“, прво преку порастот на цените на енергијата, потоа на храната, а потоа преку инфлацијата и порастот на каматните стапки, што го прави задолжувањето уште поскапо.
Покрај нафтата, цените на другите важни производи исто така растат. Експертите на ММФ истакнуваат дека цените на ѓубривата би можеле да пораснат за 31 процент до крајот на 2026 година, што би можело да ги намали приходите на земјоделците и да ги загрози нивните приноси. Во исто време, цените на металите како алуминиум, бакар и калај би можеле да достигнат историски максимуми, поттикнати од силнаaта побарувачка во сектори како што се центри за податоци, производство на електрични возила и обновливи извори на енергија. Скапоцените метали исто така бележат раст, со очекуван скок на просечните цени од 42 проценти во текот на годината, поради зголемената побарувачка за безбедни инвестиции во услови на геополитичка неизвесност.
Инфлацијата расте, а ако конфликтот продолжи, може да биде уште поголема.
Според тоа, Светската банка ја коригираше прогнозата за глобална инфлација на 4,4 проценти во 2026 година (од претходно планираните 3 проценти), додека во случај на долгорочен конфликт таа би можела да достигне 6,7 проценти.
Европската централна банка објави дека стравот од инфлација во Еврозоната значително се зголемил кај потрошувачите. Според анкетата спроведена во март, клиентите сега очекуваат инфлацијата да биде четири проценти во следната година, што е остар скок во споредба со 2,5 проценти предвидени во февруари, објавува Nin.rs.
Очекувањата поврзани со нивото на инфлација што ќе се достигне за три години се зголемија на три проценти (од 2,5 проценти), додека долгорочните очекувања за пет години малку се зголемија на 2,4 проценти.
Очекуваната стапка на невработеност во следната година се зголеми на 11,3 проценти. Анкетата, исто така, покажува дека граѓаните што живеат во еврозоната ги зголемија своите очекувања за раст на потрошувачката на 4,1 процент, додека очекувањата за раст на платите останаа непроменети на 1,2 проценти.
Во економиите во развој, според прогнозата на Светската банка, инфлацијата би можела да се искачи на 5,1 процент во 2026 година, што е за еден процентен поен повисоко од проценките пред избувнувањето на конфликтот на Блискиот Исток, додека економскиот раст е ревидиран надолу на 3,6 проценти. Во понегативно сценарио, ако конфликтот потрае или има дополнителни штети на клучната инфраструктура, просечната цена на нафтата би можела да достигне 115 долари за барел. Во тој случај, инфлацијата во економиите во развој би можела да се искачи на 5,8 проценти, ниво забележано само за време на енергетската криза во 2022 година, според извештајот на Светската банка. Заменик-главниот економист на Светската банка, Ајхан Косе, предупредува дека владите имаат ограничен фискален простор за реакција и дека треба да се избегнуваат широки, неселективни мерки за поддршка што можат дополнително да го нарушат пазарот, но фокусот треба да се стави на насочена и привремена помош за најранливите.
