Швајцарија, богата земја која историски го прифаќа слободното движење и странските инвестиции, ќе гласа дали да го ограничи своето население – и да ги ограничи мерките за имиграција за да го стори тоа.
Референдумот денеска доаѓа откако населението на земјата се зголеми за 10% во 10-те години до крајот на 2025 година, кога изнесуваше нешто над 9,1 милиони. За прв пат, земјата имаше повеќе луѓе над 65 години отколку под 20 години. Нето миграцијата и стапката на наталитет се намалија минатата година.
Релативно ниското оданочување помогна Швајцарија да стане дом на глобални конгломерати како што се гигантот за потрошувачки стоки Нестле, фармацевтската Новартис и други мултинационални компании во финансиите, луксузните стоки и технологијата. Има една од највисоките концентрации на милијардери во светот и многу поголема стапка на БДП по глава на жител од многу други развиени економии.
На крајот на 2024 година, 41% од населението имало „мигрантско потекло“, термин што се однесува на имигрантите и нивните деца родени во Швајцарија, според официјалните бројки, кои исто така покажуваат дека 32,5% од постојаните жители на земјата се имигранти од прва генерација. Се проценува дека 1,4 милиони граѓани на ЕУ живеат во Швајцарија, што претставува околу 16% од населението на земјата. Дополнителни 340.000 граѓани на ЕУ ја преминуваат границата секој ден за да работат таму.
Неодамнешна анкета покажа дека 52% од испитаниците би го отфрлиле ограничувањето на населението, додека 45% би биле „за“.
Како би функционирало ограничувањето на населението?
Но, ако гласачите го поддржат предлогот за ограничување на населението, Федералниот совет и парламентот на земјата ќе мора да воведат мерки за ограничување на растот на населението до 2050 година.
Системите за имиграција би биле заострени ако населението надмине 9,5 милиони во кое било време во следните 24 години, а програмите за азил и семејно обединување би биле првите што ќе се соочат со намалувања. Иницијативата за слободно движење на Швајцарија со Европската Унија би можела потенцијално да заврши ако населението се искачи над прагот од 10 милиони.
Швајцарија е дел од безграничната Шенген зона за патување, заедно со многу големи економии на ЕУ. Блокот и земјата, исто така, имаат договор за слободно движење на граѓаните на другите, дозволувајќи им да живеат и работат на териториите на другите, под услов да имаат работа или друг извор на приход.
Швајцарската десничарска партија СВП ги повикува гласачите да „испратат јасен сигнал“ до креаторите на политиките да го ограничат она што го нарекува „прекумерен“ раст на населението.
Во изјава од минатата недела, СВП рече дека гласањето за ограничувањето на населението сепак ќе им овозможи на 40.000 луѓе годишно да се преселат во Швајцарија, но пратеникот Пјеро Маркези рече дека растот на населението предизвикува проблеми за јавните услуги, платите, кириите, образованието и пазарот на трудот.
Компаниите со седиште во Швајцарија тврдат дека воведувањето значителни ограничувања за имиграцијата ќе ја еродира конкурентската предност на земјата и ќе ја оптовари нејзината економија, која се соочува со бавен раст, растечка валута, дезинфлација и царински режим на американскиот претседател Доналд Трамп.
Economiesuisse – трговско тело кое ги брои Amazon Web Services, Roche, Google и Johnson & Johnson меѓу своите 100.000 членови – се спротивставува на иницијативата за ограничување на населението.
Главниот економист Рудолф Минш изјави во е-пошта до CNBC дека просперитетот на Швајцарија зависи од „отвореноста, иновациите и силните економски односи со Европа“.
„Разбираме дека загриженоста за домувањето, инфраструктурата и растот на населението мора да се сфати сериозно, а овие предизвици бараат прагматични политички решенија“, рече тој.
„Ригидните ограничувања за имиграцијата не се вистинскиот одговор, особено ако тие ризикуваат да ги поткопаат билатералните договори со Европската Унија, кои се од централно значење за швајцарската економија“.
Минш додаде дека зависноста на Швајцарија од висококвалификувани странски работници, особено во сектори како што се фармацевтската индустрија, технологијата и здравствената заштита.
„Големите ограничувања на имиграцијата би ги ослабнале иновациите, растот и конкурентноста, а воедно би им го отежнале привлекувањето на меѓународни таленти на компаниите“, рече тој.
Во разговор со Керолин Рот од CNBC на Швајцарскиот економски форум минатата недела, извршниот директор на Нестле, Филип Навратил, опиша колку е привлечна земјата за надворешните инвеститори, додавајќи: „Важно е овие услови во Швајцарија да се одржат“.
„Не смееме да го земаме здраво за готово; тоа е создадено преку многу напорна работа и подготвеност за спроведување реформи“, додаде тој.
Тој рече дека неговата компанија има девет фабрики, три истражувачки центри во земјата и „најголемиот дел од нашето истражување и развој сè уште се одвива во Швајцарија – така е веќе 160 години“.
„Сигурноста се наоѓа во Швајцарија, бидејќи квалитетот постои во Швајцарија, бидејќи талентот постои во Швајцарија, бидејќи Швајцарија создаде и воспостави рамковни услови кои се едноставно привлечни за глобална компанија“, додаде тој.
Што велат бизнисмените?
На истата конференција, извршниот директор на UBS, Серџо Ермоти, рече дека е загрижен поради „екстремни иницијативи“.
„30% од луѓето родени во странство живеат во Швајцарија, скоро како во Австралија, двојно повеќе отколку во Германија“, рече тој. „И тоа води до одредена фрустрација во општеството. Но, тоа не е начин да се реши проблемот“.
UBS е еден од најголемите работодавци во Швајцарија, со околу 33.500 вработени со седиште во земјата.
Жоао Б. Дуарте, професор по економија на португалското училиште за бизнис и економија „Нова“, изјави за CNBC во е-пошта дека ограничувањето на населението може да го оштети кредибилитетот на Швајцарија на повеќе начини.
„Ако компаниите веруваат дека пристапот до европска работна сила може да стане понеизвесен, инвестициските одлуки може да се променат долго пред да се достигне законскиот потег“, изјави тој за CNBC.
Дуарте рече дека излегувањето на Велика Британија од ЕУ „нуди корисно предупредување. Крајот на слободното движење не создаде непречен премин кон домашна самоодржливост на работната сила. Создаде недостиг, проблеми со вработувањето и повисоки трошоци во секторите кои се потпираа на флексибилни работници од ЕУ“.
Тој додаде дека ЕУ е главен трговски партнер на Швајцарија, а слободното движење е поврзано со поширока билатерална рамка што им дава на швајцарските компании привилегиран пристап до европските пазари.
„Ако гласањето „за“ на крајот ја принуди Швајцарија да го раскине договорот за слободно движење, притисокот нема да биде ограничен само на миграциската политика. Тој би можел да се прошири на целиот економски однос меѓу Швајцарија и ЕУ“, рече Дуарте.
Фото: Pixabay