Европската банка за обнова и развој (ЕБОР) предупредува дека трговските тензии, растечката конкуренција од Кина и високата задолженост се закануваат да го забават економскиот раст во Централна и Источна Европа, Балтичките земји и Југоисточна Европа.
Кинеската конкуренција и трговската неизвесност се меѓу главните предизвици што го забавуваат економскиот раст во регионите што ги опфаќа Европската банка за обнова и развој (ЕБОР).
Некои земји од Централна Европа, вклучувајќи ги Унгарија, Романија и Словенија, се соочуваат со влошување на економските перспективи, бидејќи зголемените тарифи и притисокот од кинескиот извоз ја намалуваат конкурентноста на нивните производи на странските пазари, според најновиот економски извештај на ЕБОР.
Растот во 43-те земји каде што инвестира банката се зголеми од 2,8% во 2024 година на 3,3% во првата половина од 2025 година. Сепак, по подобрите од очекуваните резултати во првата половина од годината, ЕБОР предвидува забавување на економијата во втората половина од 2025 година, имено во Централна Азија, Јужен и Источен Медитеран, Југоисточна Европа, Централна Европа и Балтичките држави.
Главните ризици се продолжувањето на трговските тензии и слабеењето на глобалната побарувачка, но ЕБОР очекува обновен раст во 2026 година. Според извештајот за регионални економски перспективи, растот ќе изнесува просечно 3,1% во 2025 година и ќе се забрза на 3,3% следната година.
Кој е најпогоден?
Најголемиот пад во прогнозата се однесува на членките на ЕУ во Централна Европа и Балтичките земји.
Словенија: прогнозата е намалена за 1,2% – се очекува раст од само 0,7%, по пад на извозот во САД во вредност од 1% од БДП.
Унгарија: намален за 1% – раст од 0,5% во 2025 година, поради замрзнатите средства на ЕУ и повисоките трошоци за финансирање, но и слабеењето на германската индустрија.
Латвија и Естонија: прогнозите се пониски за 0,9% и 0,8%.
Како целина, деветте земји од Централна Европа и Балтикот бележат просечен раст од 2,4% во 2025 година и 2,7% во 2026 година.
Полска (+0,2%, 2,5% раст во 2025 година) и Литванија (+0,6% за 2026 година) имаат подобри перспективи. Главната економистка на ЕБОР, Беата Јаворчик, нагласува дека земјите кои се поразновидни и инвестираат во јавна инфраструктура имаат поотпорни економии.
Југоисточна Европа и источните партнери
Во Југоисточна ЕУ (Бугарија, Грција, Романија), прогнозите се намалени за 0,3% во 2025 година и 0,5% во 2026 година, забележувајќи дека Романија е во најлоша позиција и мора максимално да ги користи средствата од ЕУ.
Во Украина, прогнозата е намалена за 0,8% – се очекува раст од 2,5% во 2025 година, под притисок на руската агресија и послабите земјоделски приноси.
Главни ризици: царина, Кина и долгови
Речиси целиот извоз на ЕУ во САД се соочува со царина од 15% од август 2025 година. На краток рок ова ги зголеми испораките, но на долг рок ќе го ослаби економскиот раст.
Во исто време, европските земји се соочуваат со растечка конкуренција од Кина, која сега сочинува една четвртина од светскиот извоз – повеќе од Германија и САД заедно. Кина особено доминира во извозот на автомобили и батерии, што им се заканува на слични индустрии во регионот на ЕБОР.
Покрај трговските притисоци, многу земји се борат и со високи трошоци за задолжување: во Унгарија тие изнесуваат околу 4% од БДП, додека во Полска и Романија надминуваат 2%.
Што би можело да им помогне на економиите?
ЕБОР, исто така, гледа можности во американската трговска политика. Повисоките царини за кинеските производи отвораат простор за земјите од Источна Европа да преземат дел од пазарот. Исто така, кинеските инвестиции и трансферот на технологија би можеле да бидат поттик за локалните економии.
Јаворчик истакнува дека растот може да се стимулира и од стратешката насока на трошењето за одбрана: „Ако дел од буџетот за одбрана е насочен кон инфраструктура, енергетска безбедност и ИТ сектор, тоа е од корист за приватната економија и го стимулира растот“.
Дополнително, инвестициите во истражување и развој (R&D) и развојот на „одбранбени системи на иднината“ може да бидат клучот за долгорочен раст.