Анкетите на јавното мислење покажуваат дека мнозинството Европејци очекуваат цените на храната повторно да пораснат оваа година, и покрај предвидувањето од Европската централна банка (ЕЦБ) дека растот на овие цени треба да се смири. Иако инфлацијата минатата година во ЕУ изнесуваше 2,5 проценти, просечното зголемување на цените на храната и безалкохолните пијалоци беше 3,3 проценти.
ЕЦБ предвидува дека цените на храната во еврозоната ќе се смират бидејќи ефектите од претходните зголемувања на цената на суровините ќе ослабнат и ќе се стабилизираат малку над два проценти до крајот на оваа година. Но, очигледно е дека потрошувачите пушат и ладно, па затоа анкетата за расположението на потрошувачите, спроведена од банката ING, покажа дека порастот на цените на храната останува главна загриженост во 2026 година, особено во земјите каде што трошоците за храна сочинуваат поголем дел од приходите на домаќинствата.
Анкетата опфати шест земји со околу илјада испитаници во секоја од нив. Тоа се Германија, Шпанија, Холандија, Белгија, Полска и Романија. Дури 58 проценти од учесниците се согласија со тврдењето дека цените на храната ќе растат во нивните земји во следните 12 месеци. Само 14 проценти веруваат дека тоа нема да се случи.
Аналитичарот на банката, Тијс Гајер, смета дека резултатите ги гледа како индикација дека растот на цените на храната е забавен, но и дека многу домаќинства сè уште го чувствуваат притисокот поради неодамнешната изразена инфлација.
„Тоа е знак дека многу потрошувачи се ментално подготвени или се подготвуваат за дополнително зголемување на инфлацијата. Потрошувачите веројатно треба да видат забавување на инфлацијата подолг временски период за да се променат нивните очекувања“, изјави Гајер за „Еуроњуз“.
Во сите земји освен Шпанија, има висок процент на оние кои очекуваат понатамошно зголемување на цените на храната. Во Романија тоа е 73 проценти, во Белгија 66 проценти, во Холандија 64 проценти, во Германија 57 проценти и во Полска 49 проценти.
Само во Шпанија процентот е релативно помал и изнесува 39 проценти. Ова веројатно е затоа што економијата расте побрзо од просекот во еврозоната, а пониските цени на енергијата и падот на инфлацијата имаа позитивен ефект врз довербата на потрошувачите и ја поттикнаа потрошувачката.
Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД) очекува дека Шпанија ќе биде најдобра во однос на економскиот раст меѓу најголемите европски економии и оваа година. За таа земја се предвидува раст од 2,2 проценти, во споредба со раст од 1,2 проценти за еврозоната.
Испитаниците дадоа слични песимистички одговори кога станува збор за подобрување на куповната моќ. Во шест земји, 39 проценти од нив рекле дека не се согласуваат со изјавата дека ќе почувствуваат подобрување на куповната моќ оваа година, а 29 проценти веруваат дека ќе почувствуваат. Најмногу песимисти има во Германија, односно 53 проценти, по што следат 50 проценти во Белгија. Во Холандија тие се 40 проценти, во Полска 36 проценти и во Романија 34 проценти.
Шпанија повторно се издвојува, каде што само 18 проценти од испитаниците веруваат дека нивната куповна моќ нема да се зголеми, а 52 проценти веруваат дека ќе се зголеми.
Се чини дека постои силна корелација помеѓу просечната годишна инфлација во сегментот на храна и учеството на трошоците за храна во потрошувачката на домаќинствата. Во Романија, инфлацијата била 6,8 проценти во 2025 година, а домаќинствата таму трошат 23,1 процент од својот буџет за храна и безалкохолни пијалоци.
Освен Романија, во седум други земји од ЕУ, кои се во поголемиот дел од земјите во Источна Европа, кошничката за храна има поголем удел во вкупната потрошувачка на домаќинствата отколку во Хрватска.
Во Хрватска, инфлацијата во сегментот на храна била 5,8 проценти минатата година, а домаќинствата трошат просечно 17,6 проценти од својот приход за храна и безалкохолни пијалоци, според податоците на Евростат. Во Словенија, учеството било 14,3 проценти, додека инфлацијата во тој сегмент била 5,3 проценти.
Во Италија стапката е 14,7 проценти, во Германија 11,2 проценти, во Франција 12,1 процент и во Шпанија 12,4 проценти.
Евростат презентираше податоци за две земји кои се кандидати за членство. Во Србија, инфлацијата во прехранбениот сегмент беше 4,2 проценти, но домаќинствата трошат дури 23,6 проценти од своите приходи за храна и безалкохолни пијалоци. Во Црна Гора, овие бројки за инфлацијата се 3,8 проценти, а за уделот во потрошувачката на домаќинствата, 22,8 проценти.
На пример, во Швајцарија, цените на храната и безалкохолните пијалоци се намалија за 0,8 проценти во 2025 година во споредба со 2024 година, додека домаќинствата издвојуваат само 8,9 проценти од своите приходи за овој сегмент на потрошувачка.
