Цените на становите и куќите во ЕУ се зголемија за повеќе од 53 проценти во последните 10 години. Поради ненадејниот скок на цените на купувањето и изнајмувањето недвижности, на младите Европејци денес им е потешко да сврзат крај со крај отколку што им било на нивните родители.
Во Брисел, седиштето на институциите на ЕУ, цените на кириите растат побрзо од платите. Во град каде што живеат голем број млади професионалци и студенти, понудата на станови по прифатливи цени не е во чекор со побарувачката, објавува РТС.
Просечната кирија во Брисел е повеќе од 900 евра. Ова значи дека во просек е потребно да се издвои најмалку една третина од приходите за домување, а за најсиромашните категории до 50 или дури 70 проценти од приходите“, вели Карол Думон од Бриселската асоцијација за право на домување.
Периодот на чекање за социјален стан може да биде до 15 години
Околу 60.000 луѓе во Брисел се на листата на чекање за социјално домување, а тоа чекање може да трае до 15 години.
Зголемувањето на кириите, недостатокот на социјално домување и зголемениот притисок врз младите луѓе и семејствата со пониски приходи станаа економско и политичко прашање на ниво на Европската Унија.
Петнаесет градоначалници на големи европски градови, вклучувајќи претставници на Рим, Барселона, Париз и други, затропаа на вратата на Брисел минатиот октомври. Тие рекоа дека кризата со домувањето не може да се реши само на национално или локално ниво, туку дека се потребни европски фондови, нови законски рамки и форми на соработка.
Иако домувањето е одговорност на земјите-членки, за прв пат Европската комисија има комесар задолжен за политиката за домување, додека Европскиот парламент формираше посебна комисија посветена на овој проблем.
Првиот европски план за прифатливо домување
Комисијата неодамна го претстави првиот европски план за прифатливо домување. Може ли Брисел навистина да ја реши кризата со домувањето во различни земји-членки?
Во многу европски земји, младите луѓе кои сакаат да станат независни сè повеќе избираат да живеат заедно, дури и ако имаат свои приходи. Во центарот на Брисел, три девојки кои работат, Мари, Луиз и Клер, делат стан и месечна кирија од 1.600 евра.
„Делењето стан секако вреди, како и фактот дека закупот е само за една година. Ни дава флексибилност, што е важно на наша возраст, кога има чести промени. Секогаш можеме лесно да одлучиме дали ќе останеме во станот или не“, вели Клер Нејринк.
Цените растат 20 проценти побрзо од инфлацијата
Карол Думон од Здружението за право на домување наведува дека од 2010 до 2020 година кириите во Брисел пораснале до 20 проценти побрзо од инфлацијата.
„Тој тренд продолжува, првенствено затоа што изградбата на станови се смета за форма на инвестиција, која мора да биде профитабилна и да донесе профит. Затоа проблемот не е толку дали се изградени доволно станови, туку каков вид станови се работи и кој може да си го дозволи“, вели Думонт.
Инфлацијата, шпекулативните инвестиции во градежништвото и недвижностите, краткорочното изнајмување на туристи на платформи како Airbnb, сето ова драстично ја зголеми цената на становите. Во големите туристички центри, од Барселона до Амстердам и други градови, ова доведе до големи протести од страна на граѓаните и барања за ограничување или забрана на краткорочното изнајмување станови на туристи.
Ката Туто, од Европскиот комитет на регионите, смета дека европскиот заеднички пазар е причината зошто кризата со домувањето не може да се реши изолирано, од земја до земја.
„Кризата со домувањето е исто така проблем на единствениот европски пазар. Мобилноста на студентите, туристите и граѓаните во рамките на ЕУ, исто така, влијае на домувањето. Капиталот е глобален, инвестициите се прекугранични, а самите градови немаат алатки за справување со тој притисок. Затоа е потребна европска акција“, рече Туто.
Пренасочување на европските фондови
Главната идеја зад планот за прифатливи станови на Европската комисија е да се обиде да ги отстрани клучните пречки што во моментов ги спречуваат градовите и земјите-членки да градат и реновираат поприфатливи станови. Планот предлага пренасочување на постојните европски фондови и промена на законската рамка за државна помош, така што градовите можат полесно и повеќе да инвестираат во социјално домување.
За Ирене Тинагли, претседателка на Комитетот за домување на Европскиот парламент, промената на процедурите не е доволна – потребно е да се обезбедат повеќе финансиски средства.
„Ова веќе не е само социјално прашање. Недостатокот на прифатливи станови влијае на конкурентноста на Европа, мобилноста на работниците и студентите. ЕУ може да помогне преку финансиски инструменти, грантови и заеми, но потребни се и поголеми јавни инвестиции“, смета Тинагли.
Европските градоначалници, кои предложија формирање на Европски фонд за домување, моделиран според програмата за закрепнување од Ковид на NextGenerationEU, размислуваат на ист начин, што би мобилизирало големи инвестиции од околу 300 милијарди евра годишно.
Клучната дебата за ова допрва треба да се одржи – особено во контекст на преговорите за идниот повеќегодишен заеднички буџет на ЕУ.
Брисел се обидува да создаде финансиска и регулаторна рамка во која државите и градовите ќе можат да обезбедат станови што граѓаните можат да си ги дозволат – со отворено прашање дали ќе има доволно пари и политичка волја за тоа, објавува РТС.
