Додека во поголемиот дел од Европа цените на горивата сè уште се силно под влијание на глобалните кризи и често надминуваат 2 евра за литар, во овој архипелаг тие речиси и не ја промениле количината со години. Во 2026 година, дизелот ќе се продава за околу 1,21 евро, а бензинот за околу 1,34 евра за литар.
Ова е вистински исклучок во рамките на Европската Унија, не поради пазарните околности или сопственото производство, туку поради свесна политичка одлука.
Државата го презеде товарот на зголемувањето на цените
Моделот што го применува Малта е релативно едноставен – ниски акцизи и силни државни субвенции. Островската држава го користи минималното ниво на акцизи дозволени со европските правила и ја покрива разликата до реалната пазарна цена од државниот буџет.
Со други зборови, цената на горивото не е ниска затоа што пазарот е стабилен, туку затоа што државата активно ја „пегла“ разликата. Премиерот Роберт Абела неодамна призна дека без интервенција на државата, бензинот би поскапил за околу 0,38 евра за литар, а дизелот за дури 0,45 евра.
Ова значи дека граѓаните и економијата имаат корист, но државата на крајот ја плаќа сметката.
Стотици милиони евра годишно
Министерот за финансии Клајд Каруана проценува дека Малта ќе потроши околу 150 милиони евра за субвенции за енергија во 2026 година, со можност овој износ да порасне на 400 милиони евра ако глобалните цени продолжат да растат.
За мала економија како на Малта, ова е значителен трошок, но засега властите мислат дека можат да си го дозволат. Економијата бележи солиден раст, а буџетскиот дефицит постепено се намалува, што остава простор за вакви мерки.
За граѓаните и компаниите, користа е конкретна. Разликата во цената на горивото во споредба со големите европски земји е огромна – на пример, дизелот во Франција неодамна надмина 2,18 евра за литар, речиси цело евро повеќе отколку во Малта.
Ваквата разлика директно влијае на трошоците за живот, транспортот и туризмот, па затоа не е изненадувачки што политиката на замрзнати цени стана важна политичка алатка.
Но, постои и друга страна
Европската комисија предупредува дека овој модел има сериозни недостатоци. Субвенционирањето на фосилните горива ја намалува мотивацијата за преминување кон обновливи извори на енергија и го забавува енергетскиот премин.
Малта е веќе меѓу најслабите во ЕУ во однос на уделот на обновливи извори, па на долг рок овој пристап може да стане проблем ако не се воведе јасна стратегија за излез од субвенциите.
Истовремено, државата се обидува да балансира помеѓу краткорочната заштита на граѓаните и долгорочните цели. Планирани се инвестиции во инфраструктура, вклучително и нов електричен интерконектор со Сицилија и проширување на капацитетите за обновлива енергија.