Стравот од сценарио што економистите го нарекуваат стагфлација повторно се засилува во еврозоната. Најновите податоци укажуваат на влошување на економската средина – во текот на април беше забележан силен пад на економската доверба, додека порастот на цените на енергијата и геополитичката неизвесност по конфликтот во Иран ставија дополнителен товар врз граѓаните и компаниите.
Индексот на економскиот расположен падна на 93 поени, од 96,2 во март, најниско ниво од ноември 2020 година. Пад на довербата е присутен кај потрошувачите, бизнисите и инвеститорите, што јасно укажува на сè поизразен ризик од забавување на европската економија.
Европа повторно се соочува со притисокот од зголемувањето на цените на енергијата. Само пред неколку месеци се очекуваше дека инфлацијата ќе се смири и дека Европската централна банка постепено ќе ја олабави својата монетарна политика. Сепак, новиот енергетски шок целосно ги менува очекувањата.
Зголемувањето на цените на нафтата и гасот не само што влијае на трошоците за домаќинствата, туку директно ги зголемува трошоците за производство, транспорт и финансирање низ целата економија. Така, проблемот со енергијата многу брзо се прелева во целокупната економија.
Европската комисија предупредува дека и индексот на економски расположение и индексот на очекувања за вработување паднаа во април, при што двата индикатори сега се значително под долгорочниот просек од 100 поени. Ова значи дека компаниите стануваат повнимателни кога станува збор за вработување, инвестиции и планови за раст.
Уште поголема причина за загриженост не е самиот пад на довербата, туку причините што стојат зад него. Инфлациските очекувања на потрошувачите значително се зголемија. Во април, тие достигнаа 49,1 поени, во споредба со 43,5 од претходниот месец, што е највисоко ниво од пролетта 2022 година, кога Европа беше силно под влијание на последиците од војната во Украина.
Ова претставува сериозен предизвик за Европската централна банка, бидејќи инфлацијата не е само прашање на тековните цени, туку и на очекувањата на граѓаните за идните движења на цените. Кога луѓето веруваат дека инфлацијата ќе трае подолго, тие го менуваат своето однесување – трошат попретпазливо, ги одложуваат големите купувања, го зголемуваат притисокот врз растот на платите, а компаниите полесно ги зголемуваат цените. Тогаш инфлацијата станува поотпорна и потешка за контролирање.
Според специјалното истражување на Европската централна банка, очекувањата на потрошувачите за инфлацијата во следните 12 месеци се зголемија на 4% во март, додека еден месец претходно беа 2,5%. Ова е многу ненадеен скок за краток временски период.
Во таква средина, ризикот од стагфлација во Еврозоната повторно станува реален. Проблемот за централната банка сега има две страни. Од една страна, економијата очигледно забавува – послабата доверба, попретпазливото кредитирање и падот на активноста укажуваат на можност за понатамошно слабеење на растот во текот на годината. Од друга страна, растот на инфлаторните очекувања го ограничува просторот за посилно намалување на каматните стапки.
Европската централна банка, со тоа, повторно се наоѓа помеѓу две неповолни опции – забавување на економијата и инфлација што не се смирува доволно брзо. Сè повеќе индикатори го поставуваат прашањето дали еврозоната влегува во фаза што потсетува на стагфлација, односно комбинација од слаб раст и перзистентна инфлација.
Во пракса, ова значи можност за период во кој економскиот раст ослабува, додека инфлаторните очекувања се зајакнуваат во исто време. Таквото сценарио е особено проблематично бидејќи монетарната политика потоа губи дел од својата ефикасност. Ако централната банка агресивно ги намали каматните стапки, постои ризик од нов бран на инфлација. Ако одржи рестриктивен пристап, таа врши дополнителен притисок врз економијата.
Априлските податоци од Европската комисија покажуваат дека проблемот на еврозоната не е само од краткорочен карактер. Во исто време, се појавуваат неколку негативни фактори: зголемување на цените на енергијата, повнимателни потрошувачи, послаби очекувања на компаниите и инфлација која полека се враќа под контрола.
Ваквата комбинација веќе ја забави европската економија неколку пати во претходните години. Сепак, разликата е во тоа што овој пат пазарите немаат исто ниво на сигурност дека монетарната политика брзо ќе го реши проблемот.
Затоа, најновите податоци може да имаат поголемо значење отколку што изгледа на прв поглед. Бидејќи економските забавувања ретко доаѓаат ненадејно – најчесто им претходи губење на довербата.