ЕУ ќе ги пренасочи средствата за реформи во Западен Балкан кон Црна Гора, Албанија и Северна Македонија, бидејќи другите земји се борат да ги исполнат роковите за реформи, пишува Euronews.
Европската комисија ќе ги прераспредели средствата според алатка дизајнирана финансиски да ги охрабри земјите од Западен Балкан да ги спроведат реформите потребни за пристапување кон ЕУ во корист на „водечките земји“, изјавија двајца претставници на ЕУ за Euronews.
Инструментот за реформи и раст за Западен Балкан е основан во 2024 година со цел да се обезбеди финансиска поддршка на земјите-кандидатки од тој регион кои подлежат на строги барања, првенствено преку спроведување реформи потребни за пристапување кон Унијата.
Овој инструмент го опфаќа периодот од 2024 до 2027 година, со цел удвојување на економиите на земјите од Западен Балкан во следната деценија.
Сепак, според податоците на самата Европска комисија, во рамките на овој инструмент се исплатени само околу 673 милиони евра од вкупно достапните шест милијарди евра. Речиси целиот тој износ е доделен само на три од шесте земји-кандидатки.
Црна Гора, Албанија и Северна Македонија се најнапредни во процесот на пристапување, благодарение на нивните домашни програми за реформи. Босна и Херцеговина, Косово и Србија, пак, генерално се сметаат за земји кои заостануваат.
Овој инструмент бара реформите да бидат завршени во рамките на договорените рокови – доколку еден се пропушти, Комисијата може да задржи дел или сите средства што одговараат на тој услов.
Корисниците имаат една година да ги исполнат барањата пред да се прераспределат средствата, освен првата година кога рокот е продолжен на две години. Ова значи дека крајот на јуни беше првиот таков рок.
„Како што е нагласено во регулативата, кога чекорите на реформите не се исполнети и грејс периодот е истечен, соодветните средства можат да се прераспределат меѓу другите корисници“, изјави портпаролот на Комисијата.
Што се однесува до чекорите што требаше да се преземат на 30 јуни 2026 година, Комисијата сега ќе спроведе сеопфатна и објективна проценка на сите корисници, додаде портпаролот.
Со други зборови, Комисијата ќе ги прераспредели непотрошените пари на земјите за кои се проценува дека постигнале најголем напредок во реформите – таканаречените водечки земји.
Најголем губитник ќе биде Босна и Херцеговина, која досега не добила никакви средства во рамките на овој инструмент, бидејќи не имплементирала ниту една од потребните реформи – главно поради нејзината сложена институционална структура. Косово и Србија исто така ќе бидат во неповолна положба.
Оваа ситуација веќе беше потврдена во април, кога комесарката за проширување Марта Кос им пиша на сите земји од Западен Балкан, повикувајќи ги да ги забрзаат реформите или ризикуваат да ги изгубат парите што се нудат во рамките на овој инструмент.
Службениците на ЕУ нагласуваат дека инструментот обезбедува стимулативно финансирање: Комисијата не ги одзема парите, велат тие, бидејќи земјите никогаш немале право на нив освен ако не спровеле контроверзни реформи.
„Тоа е како часовник“, рече функционер на ЕУ, кој зборуваше под услов да остане анонимен. „Добивувате пари само за работата што всушност ја работите.“
Се очекува Европската комисија да им обезбеди на земјите-членки повеќе детали за ова прашање подоцна овој месец, вклучително и информации за тоа колку средства ќе бидат прераспределени.
„Реформите мора да останат приоритет за корисниците за да се искористи максимално она што го нуди Планот за раст“, рече портпаролот на Комисијата.