Растот на цените на храната во Европа беше умерен оваа година, но свежите производи стануваат поскапи, со скок од осум проценти во Франција и прекини во снабдувањето што оставија празни полици во јужна Италија.
Секој што ќе влезеше во супермаркет во Неапол, или било каде на друго место на југот на Италија, на крајот на октомври можеше да најде полупразни полици со овошје. Околу две недели, возачите на камиони, бесни поради цената на дизелот, ги блокираа патиштата и пристаништата низ јужна Италија.
Складиштата престанаа да се товарат, а полиците со месо, свежо млеко, овошје и флаширана вода во Кампанија, Пуља и Калабрија беа испразнети – во некои помали продавници за само еден ден.
Во октомври, непреработената храна во Италија чинеше 7,5 проценти повеќе отколку претходната година, што е зголемување во споредба со 5,5 проценти забележани во септември, според прелиминарните податоци од националната статистичка служба Истат, пишува Eуроњуз.
Цените на типичната потрошувачка кошничка (храна, производи за домаќинството и лична нега) се зголемија за 2,5 проценти, во споредба со претходните 1,5 проценти.
Италија е екстремен случај, но јасно укажува на она што се случува низ цела Европа: по релативно мирна година, неделното купување повторно станува сè поскапо.
Инфлацијата во еврозоната достигна четири проценти во октомври, што е највисоко ниво за повеќе од три години, според прелиминарните податоци објавени од Евростат.
Главен двигател беше енергијата. Горивото, електричната енергија и греењето беа за 20,8 проценти поскапи отколку претходната година. Од друга страна, цените на храната растеа многу побавно.
Цените на храната, алкохолот и тутунот се зголемија за 1,6 проценти во еврозоната во октомври во споредба со истиот месец минатата година. Низ цела ЕУ, храната и безалкохолните пијалоци беа само за 0,6 проценти поскапи во септември, последниот месец за кој се достапни податоци за секоја земја.
Сепак, ако ситуацијата се погледне внимателно, сликата е прилично нерамна. Цените на преработената храна, алкохолот и тутунот се зголемија за само 0,5 проценти во октомври на годишна основа. Спротивно на тоа, цените на непреработената храна, кои вклучуваат производи како овошје, зеленчук, месо и риба, скокнаа за 4,6 проценти, во споредба со 2,7 проценти во август.
„Енергијата и храната го поттикнаа растот на цените, додека основната инфлација останува генерално стабилна и покрај тековниот енергетски шок“, рече Никола Нобиле, главен економист за Италија во Оксфорд Економикс.
Ова има смисла кога ќе размислите како храната стигнува до полиците. Тракторите работат на дизел, оранжериите имаат потреба од греење и речиси сè се транспортира со камиони. Кога овие трошоци скокаат, свежите производи – кои не можат да останат во магацинот со месеци, стануваат особено изложени на зголемување на цените.
Во Франција, цените на храната пораснаа за 1,2 проценти вкупно во октомври. Сепак, свежите производи беа за 8 проценти поскапи отколку една година претходно, според податоците на статистичкиот институт INSEE, што е мало намалување во споредба со септемвриските 9,5 проценти.
Во Германија, храната беше поскапа само за 0,4 проценти. Во Португалија, цените на непреработената храна пораснаа за 3,7 проценти, исто како и во септември, додека во Шпанија, цените на храната продолжија да растат во октомври, иако побавно отколку пред една година.
Кипар на врвот, Шведска на дното на листата
Септемвриските податоци покажуваат каде потрошувачите се најтешко погодени. Кипар имаше најголем раст, при што храната и безалкохолните пијалоци се поскапи за четири проценти во однос на претходната година. Следат Шпанија (2,7 проценти), Романија (2,6 проценти), Малта (2,5 проценти) и Португалија (2,4 проценти).
Надвор од ЕУ, Турција бележи значително повисока стапка, при што цените на храната скокнаа за 27,6 проценти за една година.
Сепак, во 14 од 27-те земји на Европската унија, храната и безалкохолните пијалоци всушност беа поевтини отколку пред една година. Најголем пад е забележан во Шведска, каде што цените се намалија за 6,3 проценти.
Ова е резултат на одлуката на Владата да го преполови ДДВ-то за храна на 1 април (од 12 на 6 проценти), а оваа мерка ќе остане на сила до крајот на 2027 година. Латвија, Унгарија и Чешка, исто така, забележаа пад на цените на храната помеѓу 3,8 и 4,8 проценти.
Пет години подоцна, Источна Европа го носи товарот
Сегашното, помало зголемување на цените доаѓа како дополнување на претходното, исклучително големо. Од септември 2021 година, кога цените на енергијата почнаа да растат, храната во ЕУ стана поскапа за околу една третина.
Во Унгарија, цените скокнаа за повеќе од 50 проценти. Во Бугарија, Естонија и Романија зголемувањето е малку над 50 проценти, додека во Луксембург, Шведска и Франција е поблиску до една четвртина.
Неколку земји со најголемо зголемување на цените се исто така оние каде што храната учествува со најголем дел од потрошувачката на домаќинствата. За семејство во Букурешт или Софија, зголемување од два проценти во касата може да земе многу поголем дел од буџетот на домаќинствата отколку истото зголемување во Луксембург.
Економистите очекуваат вкупната инфлација да продолжи да расте. Pantheon Macroeconomics предвидува дека инфлацијата во еврозоната ќе достигне врв од 4,5 проценти во јануари, а се очекува Европската централна банка да ги зголеми каматните стапки во декември.
Податоците од октомври сугерираат дека зголемувањето на цените на храната би можело да се забрза токму кога ќе пристигнат првите зимски сметки за греење. Во делови од јужна Италија, клиентите веќе го почувствуваа ова на голем начин.