Што прават погрешно компаниите со вештачката интелигенција?

Вештачката интелигенција им помага на компаниите побрзо да донесуваат одлуки, да извршуваат задачи и да обработуваат информации, но нејзината вистинска вредност е сè уште далеку од она што се очекуваше. Според најновото истражување на консултантската компанија Deloitte, 81 процент од раководителите потврдуваат дека вештачката интелигенција ги забрзала деловните процеси, додека само 25 проценти наведуваат дека таа довела до фундаментални промени во начинот на кој тие работат.

Анкетата „Состојбата на вештачката интелигенција во претпријатијата“, објавена кон крајот на октомври 2026 година, анкетирала 3.500 деловни и технолошки раководители од 25 земји и шест индустриски сектори. Резултатите покажуваат дека вештачката интелигенција веќе станала дел од секојдневното работење, но дека компаниите сè уште учат како да ја претворат технолошката предност во конкретна економска корист.

Најважниот заклучок од истражувањето не е дека вештачката интелигенција не ги исполнува очекувањата, туку дека „нејзиниот потенцијал често се користи на наједноставен начин: побрзо да се заврши постоечката работа, наместо да се размислува дали таа работа може да се организира сосема поинаку“.

Компаниите работат побрзо, но не и попаметно
Замислете компанија која користи вештачка интелигенција за пишување извештаи, подготовка на презентации или одговарање на прашања од клиентите. Вработените заштедуваат време, задачите се завршуваат побрзо и продуктивноста се зголемува. Сепак, ако организацијата продолжи да работи на ист начин, само брзината на работа се променила, а не самата работа. Токму оваа разлика Делоит ја препознава како еден од најголемите предизвици.

Иако многу компании имаат корист од употребата на вештачка интелигенција, само една четвртина од анкетираните раководители веруваат дека таа длабоко го менува нивниот бизнис. Со други зборови, повеќето организации сè уште користат нова технологија во рамките на старите деловни правила.

Слична разлика може да се види и во финансиските резултати. Според анкетата, 28 проценти од компаниите веќе бележат раст на приходите благодарение на вештачката интелигенција. Тоа е подобрување во однос на 20-те проценти забележани во претходното истражување на Делоит од јануари 2026 година.

Овие податоци покажуваат дека вештачката интелигенција постепено се движи од фазата на заштеда на време во фазата на создавање нова вредност.

За една компанија, тоа може да значи подобро разбирање на потребите на клиентите, попрецизно одредување цени, поуспешна продажба или развој на нови услуги. Затоа, Делоит препорачува инвестициите во вештачка интелигенција да се поврзат со специфични деловни цели, а не само со бројот на задачи што технологијата може да ги изврши.

Прашањето за трошоците е исто така важно. Анкетата покажува дека 71 процент од компаниите ги следат вкупните трошоци за користење на системи за вештачка интелигенција, но само 44 проценти ги следат трошоците за поединечни операции. Компанијата на тој начин може да знае колку плаќа за вештачка интелигенција месечно, без да знае колку чини обработката на едно барање или извршувањето на одредена работа.

Без такви податоци, тешко е да се процени дали технологијата навистина носи заштеди или само создава нова категорија на трошоци.

Вработените користат вештачка интелигенција, но…
Друг важен наод се однесува на луѓето. Околу 60 проценти од компаниите известуваат дека до одреден степен ги прилагодиле работните места на можностите на вештачката интелигенција, но само 15 проценти ги опишуваат овие промени како обемни или целосни. Ова значи дека вработените добиваат нови алатки сè почесто, додека одговорностите, овластувањата и организацијата на работата се менуваат многу побавно.

На пример, со помош на систем за вештачка интелигенција, вработениот може да подготви анализа за минути наместо за часови. Меѓутоа, ако нејзиното одобрување сè уште бара поминување низ ист број менаџери и процедури, компанијата не ја искористила предноста на побрзата анализа. Затоа, Deloitte укажува на потребата, покрај воведувањето на технологијата, да се преиспитаат правилата според кои се извршува работата.

Ова не значи дека вештачката интелигенција треба да го замени човечкото донесување одлуки. Напротив, компаниите треба појасно да дефинираат кога е неопходна човечка проценка и кога системот може сам да изврши рутинска задача.

Особено е интересно што 40 проценти од анкетираните организации веќе им дозволуваат на системите за вештачка интелигенција, барем до одреден степен, да донесуваат одлуки или да преземаат дејствија без претходно човечко одобрување. Во исто време, кај 23 проценти од компаниите не е јасно кој е одговорен кога таков систем предизвикува негативни последици.

Ова е еден од најважните проблеми што ги поставува истражувањето. Кога вештачката интелигенција само предлага одговор, човекот може да го провери пред да преземе акција. Но, кога системот самостојно извршува задачи, погрешната одлука може да има непосредни последици за клиентите, вработените или бизнисот.

Следниот предизвик не е подобра технологија
Вештачката интелигенција сè повеќе се движи подалеку од програмите за пишување, пребарување и анализа на податоци. Делоит особено укажува на развојот на таканаречената физичка вештачка интелигенција, односно системи што ја поврзуваат вештачката интелигенција со роботи, машини и уреди во реалниот свет. Ваквите системи веќе се користат во производството, магацините, логистиката и други активности каде што можат да извршуваат физички задачи.

Според анкетата, 25 проценти од компаниите денес користат физичка вештачка интелигенција барем во умерена мера, додека се очекува тој удел да порасне на 48 проценти во следните две години. Сепак, само 19 проценти од организациите го оценуваат сопственото знаење во оваа област како високо или многу високо.

Со други зборови, интересот за технологијата расте побрзо од способноста на компаниите да ја управуваат.

Сличен проблем постои и со податоците. Дури 74 проценти од раководителите веруваат дека местото каде што се складираат и обработуваат податоците е важно за нивната стратегија за вештачка интелигенција, додека 62 проценти се загрижени за потпирањето на вештачка интелигенција што е во сопственост на странски компании.

Овие прашања стануваат важни затоа што вештачката интелигенција повеќе не е само помошна алатка. Кога се користи за критични деловни процеси, секојдневното функционирање на една организација може да зависи од нејзината сигурност, достапност и безбедност. Затоа препораките на Deloitte се однесуваат помалку на купување нови технолошки решенија, а повеќе на начинот на кој се користат.

Компаниите треба да знаат кои проблеми сакаат да ги решат, колку ги чини решението, какви придобивки носи и кој е одговорен за резултатите. Тие исто така треба да разберат кои работни места бараат човечка проценка и која технологија може сигурно да се справи.