Цените на гасот во Европа се зголемија за 70 проценти, а залихите се намалуваат. Прекините во снабдувањето, зголемената инфлација и можноста за затегнување на монетарната политика од страна на Европската централна банка (ЕЦБ) ги зголемуваат стравувањата од повторување на енергетската криза од 2022 година.
Конфликтот со Иран го промени европскиот енергетски пресметка за само неколку недели, а референтната цена на холандскиот природен гас (TTF) скокна од 38 на 54 евра за мегават-час од почетокот на месецот, што го прави март 2026 година месец со најголемо зголемување на цените на гасот од септември 2021 година, пишува Euronews.
Проблем со залихите
Европа се најде во чувствителна позиција. Подземните складишта за гас беа полни само 28,4 проценти на 24 март, што е за пет процентни поени помалку во споредба со истиот датум минатата година и далеку под петгодишниот просек за ова време од годината, според податоците од Kyos European Gas Analytics.
Германија е меѓу најизложените, со магацини исполнети само 22,3 проценти, што е пад од речиси седум процентни поени на годишно ниво. Слично е и во Франција, каде што зафатеноста е 22,1 процент.
Во Холандија е најкритично – магацините таму паднаа на само 6 проценти, што е помалку од една третина од минатогодишното ниво и далеку под историскиот минимум за ова време од годината.
Португалија влегува во кризата со зафатеност на магацините од 85,3 проценти, додека Шпанија е на 55,5 проценти.
Двете земји имаат корист од поразвиена инфраструктура за увоз на течен природен гас (LNG), помала зависност од гас во енергетскиот микс и силен развој на обновливи извори на енергија.
Проблемот со снабдувањето е структурен, а не привремен. Катар, втор најголем извозник на течен природен гас (ТПГ) во светот и клучен снабдувач за членките на ЕУ како што се Италија, Белгија и Шпанија, потврди дека повеќе не може да ги исполнува своите договорни обврски по нападите на Иран врз индустрискиот град Рас Лафан.
Она што дополнително ја комплицира ситуацијата е фактот дека поправката на оштетените постројки може да трае и до пет години.
Зголемување на цените на гасот
Во својата анализа, Голдман Сакс ја зголеми својата прогноза за цената на гасот TTF за вториот квартал од 2026 година на 72 евра/MWh, предупредувајќи дека Европа ќе треба да привлече испораки на ТПГ во конкуренција со азиските купувачи за да ги пополни складиштата пред зимата.
Во неповолен сценарио, во кое протокот на енергија низ Ормутскиот теснец би бил намален десет недели, просечната летна цена би можела да надмине 89 евра/MWh. Во особено неповолен сценарио, со долгорочна штета на инфраструктурата на Катар, цената би можела да скокне над 100 евра/MWh во текот на летото.
Анкета на енергетски аналитичари од „Монтел њуз“ предвидува уште подрастични бројки. Доколку Ормутскиот теснец остане затворен три месеци, цената би можела да достигне околу 90 евра/MWh. Оле Хвалбје, аналитичар во шведската банка SEB, предупредува дека цените во тој случај би можеле да се движат од 115 до 155 евра/MWh.
Затворањето на теснецот за шест месеци би ја зголемило просечната цена на речиси 160 евра/MWh, што Хвалбје го опишува како „притисок во стилот на 2022 година или полошо“, со можен ценовен опсег од 145 до 240 евра/MWh. Под такви околности, полнењето на складиштето за следната зима би станало „скоро невозможно“. Да потсетиме дека цената на гасот достигна врв од 345 евра/MWh во август 2022 година.