Само пред неколку недели, се чинеше дека рафинериите се едни од ретките победници од енергетската криза. Маржите растеа, цените на горивата беа високи, а пазарот ги наградуваше сите што можеа да преработат повеќе барели.
Денес сликата е речиси обратна.
Според податоците од Меѓународната агенција за енергија, маржите на европските рафинерии нагло паднаа во последните денови, а некои фабрики веќе продаваат гориво со загуба. Проблемот не е цената на финалниот производ – таа е сè уште висока – туку брзината со која се зголемија влезните трошоци.
Кога порастот на цената на суровата нафта ги брише профитите
Главниот шок доаѓа од пазарот на сурова нафта.
По прекините во снабдувањето и практичното запирање на транзитот низ Ормутскиот теснец, цените експлодираа. Барел Фортис од Северното Море достигна речиси 149 долари, што е ниво повисоко од врвот на нафтениот шок во 2008 година.
Под такви услови, математиката на преработката повеќе не функционира.
Рафинериите во северозападна Европа кои преработуваат лесна, слатка нафта бележат загуба од околу 6,45 долари за барел, додека маржите на средно-тешка сурова нафта се исто така во минус. Дури и сегментите кои се уште профитабилни работат со значително помали маржи од порано.
Европа ја губи трката со Америка и Азија
Она што дополнително ја влошува ситуацијата е фактот што конкуренцијата не го чувствува истиот притисок.
Рафинериите во САД и Азија, особено на брегот на Мексиканскиот Залив и во Сингапур, продолжуваат да одржуваат позитивни маржи. Причините се повеќекратни:
поагресивно обезбедување суровини
пофлексибилни модели на производство
пониски оперативни трошоци
Европа, од друга страна, влегува во истата игра со потежок товар.
Двоен притисок: суровина и енергија
Проблемот на европските рафинерии не е само скапата нафта.
Високите трошоци за електрична енергија и гас дополнително ја зголемуваат цената на преработката, што значи дека маржите се стеснуваат од двете страни – и влезните и оперативните.
Со други зборови, дури и кога продажната цена на горивото се зголемува, таа повеќе не е доволна за покривање на вкупните трошоци.
Заканата од намалено производство
Доколку трендот продолжи, последиците би можеле да бидат посериозни од самите загуби.
Аналитичарите предупредуваат дека дел од рафинериите – особено оние со поедноставна технологија и помала додадена вредност на производот – би можеле да бидат принудени да ја намалат преработката.
Проценките од трговските кругови зборуваат за можен пад на производството за дури 500.000 барели дневно.
Тоа би значело:
помала понуда на гориво
дополнителен притисок врз цените
поголем товар за потрошувачите
Од рекордни маржи до загуби за само неколку недели
Иронијата на ситуацијата лежи во брзината на промените.
Во март, маржите во Европа достигнаа 15,20 долари за барел, што беше неколку пати повисоко од претходниот месец. Некои рафинерии дури и го одложија редовното одржување за да ги искористат максимално поволните услови.
Но, енергетските кризи често имаат ист модел.
Прво, цените растат, а маржите изгледаат привлечно. Потоа доаѓа вториот бран – зголемување на цените на суровините, прекини во снабдувањето и зголемување на трошоците – што многу брзо ги брише профитите.
Токму овој втор бран сега се прелева низ Европа.
Европски рафинерии без простор за маневрирање
Маржите на европските рафинерии денес паѓаат не само поради еден фактор, туку поради комбинација од пазарни и структурни слабости.
Скапите суровини, високите оперативни трошоци и послабата конкурентска позиција создаваат ситуација во која индустријата има сè помалку простор за прилагодување.
Доколку продолжат геополитичките тензии, Европа наскоро би можела да се соочи со двоен удар – поскапо рафинирање и помалку снабдување со гориво.
И тоа е сценарио кое повеќе не се однесува само на индустријата, туку на целата економија.