Храната е еден од најголемите трошоци на домаќинствата во Европа, со просек од околу 11,9% од трошоците низ ЕУ и се зголемува до 20% во земји како што е Романија.
Додека Швајцарците плаќаат до 60 проценти повеќе од европскиот просек за иста кошничка храна, цените во Македонија се најниски на континентот. Разликите во цените на храната низ Европа се огромни, а најновите податоци на Евростат откриваат каде шопингот е најприфатлив и каде најмногу ќе го оптовари буџетот на домаќинствата, пишува Euronews.
Храната претставува еден од најголемите трошоци за европските домаќинства, со просек од 11,9% од вкупната потрошувачка во Европската Унија, додека во земји како Романија тој удел се зголемува на 20%. Споредбата на цените се базира на индексот на Евростат, каде што просечната цена на кошничка за храна во ЕУ е 100. Вредност над 100 означува повисоки цени од просекот, додека вредност под 100 означува поповолни цени.
Швајцарија на врвот, Македонија на дното на рангирањето
Според податоците за 2024 година, Швајцарија е убедливо најскапата земја со индекс од 161,1, што значи дека цените на храната се за 61,1% повисоки од просекот на ЕУ. По него следуваат Исланд (146,3) и Норвешка (130,6), земји кои исто така не се членки на Унијата.
Во рамките на ЕУ, жителите на Луксембург мораат најдлабоко да се закопаат во своите џебови, каде што цените се за 25,7% повисоки од просекот. Високи цени се регистрирани и во Данска, Ирска, Франција, Австрија и Малта. Од друга страна, најевтината храна во Европа е во Северна Македонија, со цени за 27% пониски од просекот на ЕУ.
Во рамките на Унијата, Романија е најповолна, каде што истата кошничка храна е поевтина за 25,4%. Ниските цени на храната се карактеристични за Југоисточна Европа и Западен Балкан, па затоа Турција, Босна и Херцеговина, Црна Гора и Бугарија се исто така значително под просекот.
Меѓу најголемите економии на ЕУ, цените во Германија и Италија се малку над просекот, додека Франција е значително поскапа. Шпанија, од друга страна, е за 5,4% поевтина од просекот на Унијата.
Клучни причини
Експертите истакнуваат неколку клучни причини за толку големите разлики. „Најважната причина се разликите во приходите и платите“, изјави за „Еуроњуз бизнис“ Алан Метјуз, професор на колеџот „Тринити“ во Даблин. Во земјите со повисоки просечни плати, како што се Швајцарија и Данска, трошоците за работна сила во земјоделството, преработката и продажбата се исто така повисоки, што на крајот влијае на малопродажните цени.
Метјуз додава дека разликите во оданочувањето исто така играат улога. „Разликите во оданочувањето, особено ДДВ-то на прехранбените производи, исто така објаснуваат некои од разликите“, нагласи тој. Покрај тоа, цените се под влијание на навиките на потрошувачите, како што е поголемата побарувачка за органски или брендирани производи во побогатите земји.
Ниските цени не значат полесен живот
Иако цените на храната се номинално пониски во некои земји, тоа не мора да значи дека храната е попристапна. Во земјите од Источна и Југоисточна Европа, храната сочинува повеќе од 20% од расходите на домаќинствата, додека во побогатите економии овој удел е обично под 12%. „Како резултат на тоа, истото зголемување на цените носи многу потешки последици таму каде што приходите се пониски“, додаде Бенедети.
Овие разлики имаат сериозни импликации врз безбедноста на храната, предупредува Јеремиас Мате Балог, вонреден професор на Универзитетот Корвинус во Будимпешта. „Додека земјите со високи приходи можат да ги апсорбираат зголемените нивоа на цени, домаќинствата со пониски приходи во Централна и Источна Европа се соочуваат со непропорционален товар, дури и ако номиналните цени на храната се пониски“, рече тој.
Со други зборови, иако храната во Данска е скапа, жителите со повисок расположлив доход можат да си ја дозволат полесно од жителите на земјите со пониски цени и значително пониски приходи.