Иако во последните недели сè повеќе се зборува за закрепнување на испораките на сурова нафта од Персискиот Залив, аналитичарите предупредуваат дека глобалниот пазар се соочува со поинаков предизвик. Проблемот повеќе не е недостатокот на нафта, туку ограничените капацитети за нејзина преработка во бензин, дизел и други горива, поради што цените на пумпите би можеле да останат високи.
По неколку недели нарушувања предизвикани од конфликтите на Блискиот Исток, значителни количини сурова нафта повторно минуваат низ Ормутскиот теснец. Според проценките на аналитичарите, околу 200 милиони барели нафта пристигнале на пазарот во последните недели, што претставува дополнителни залихи доволни за приближно 17 дена глобална потрошувачка.
Сепак, самата сурова нафта не е употреблива. За да стигне до потрошувачите, таа мора да се преработи во рафинерии во бензин, дизел, гориво за авиони, масло за греење, асфалт и други деривати. Токму овој дел од синџирот на снабдување во моментов е најголемиот проблем.
Според CNN, глобалните рафинерии моментално преработуваат околу 8,4 милиони барели сурова нафта дневно помалку отколку пред почетокот на конфликтот, што значи дека се произведува приближно десет проценти помалку гориво отколку порано. Експертите предупредуваат дека брзината на закрепнување на рафинериите ќе одреди кога пазарот повторно ќе биде стабилен.
„Прашањето повеќе не е дали суровата нафта ќе се врати на пазарот, туку колку брзо глобалниот систем на рафинерии може да ја преработи“, рече Наташа Канева, директорка за истражување на глобалниот пазар на стоки во банката JPMorgan.
Рафинериите станаа најголемо тесно грло
Многу фактори влијаат на проблемите. За време на конфликтот, голем број рафинерии на Блискиот Исток беа оштетени, додека украинските напади врз руската енергетска инфраструктура дополнително ги намалија капацитетите за преработка. Во исто време, екстремно високите температури ја отежнуваат работата на рафинериите, бидејќи процесот на дестилација бара строго контролирани услови.
Аналитичарот на „Тортоиз Капитал“, Роб Тамел, верува дека во моментов има доволно нафта во светот.
„Основната приказна на пазарот на нафта останува иста – има доволно нафта на глобално ниво, под услов да може да се транспортира таму каде што е потребна“, рече Тамел.
Кина го забави преработката
Дополнителен предизвик е Кина, која за време на кризата го намали преработката за околу три милиони барели дневно. Земјата ја зголеми употребата на јаглен и електрични возила, а воедно го намали производството и извозот на бензин и дизел во земјите од Југоисточна Азија, што дополнително го влоши недостигот на гориво во регионот.
Според проценката на „Џеј Пи Морган“, Пекинг нема значително да го зголеми преработката сè додека не биде сигурен дека транспортот низ Ормутскиот теснец е повторно целосно стабилен.
Руската забрана за извоз дополнително ги зголеми цените
Ситуацијата беше дополнително влошена од одлуката на Русија да го забрани извозот на дизел по честите украински напади со беспилотни летала врз руските рафинерии.
Пред почетокот на конфликтот, Русија извезуваше околу 800.000 барели дизел дневно, што претставуваше околу 12 проценти од светската трговија со тоа гориво.
„Иако вниманието на пазарот е сè уште насочено кон Ормутскиот теснец, еден од најважните фактори за балансирање на глобалниот пазар на рафинирање сега лежи речиси 2.000 милји на север“, рече Канева.
Според податоците на аналитичарите, цените на фјучерсите на дизел се зголемија за околу 20 проценти во последните три недели токму поради намалената преработка и ограниченото снабдување.
Америка го зголеми производството, но има ограничувања
За време на конфликтот, САД го зголемија производството на дизел и гориво за авиони за да ги компензираат недостатоците на меѓународниот пазар. Сепак, ова го ограничи производството на бензин за домашна употреба.
Во исто време, САД со години се соочуваат со недостаток на нов капацитет за рафинерија. Неколку рафинерии во Калифорнија се затворија во последните години поради високите трошоци и еколошките прописи, додека од 1970-тите години не се изградени поголеми нови рафинерии.
Експертите предупредуваат дека падот на цената на суровата нафта нема автоматски да значи пониски цени на горивата на пумпите. Додека рафинериите не се вратат во целосна работа и додека не се нормализира производството на бензин и дизел, возачите и економијата би можеле да продолжат да плаќаат за поскапо гориво уште некое време.
Со други зборови, светот во моментов нема проблем со количината на сурова нафта, туку со нејзината преработка. Токму затоа закрепнувањето на пазарот на горива би можело да потрае многу подолго од очекуваното, дури и ако залихите на нафта продолжат да растат.