Иако живееме во информатичката ера, сведоци сме на ширењето на трендот на вреднување на незнаењето, односно на преваленцата на популизмот над науката.
Порталот „Бонитет“ објаснува зошто е тоа така, повикувајќи се на зборовите на астрофизичарот Итан Сигл. Тој тврди дека ако сакаме да ги решиме вистинските проблеми на општеството, ни треба знаење на експертско ниво, а вреднувањето на таквото знаење започнува многу порано отколку што мислиме.
„Уште од детството, многумина чувствуваат притисок да не изгледаат премногу паметни, љубопитни или сезнајковци. Таквото однесување често води до социјално отфрлање и етикети како „бубалица“ или „сезнајко“. Како што растеме, истите обрасци остануваат присутни, па наместо да го негуваме знаењето, честопати ја потиснуваме интелектуалната љубопитност за да се вклопиме во околината. Токму овие обрасци придонесуваат за научна неписменост и опасниот феномен на величење на незнаењето. А општеството кое ја потценува експертизата тешко може да биде здраво, тоа функционира“, рече Сигел во едно од своите воведни предавања пред студентите, објаснувајќи зошто е важно науката да се врати на местото што го заслужува во општеството.
Зошто е важно да имаме здрав став кон науката?
Тој пишува дека како вид досега успеавме да знаеме и разбереме многу аспекти од функционирањето на светот. Денес знаеме што е живот и како еволуира, од што е составена реалноста, како се однесува материјата во екстремни услови, како е создаден и развиен универзумот и слично.
Сето ова знаење доаѓа од научниот метод: поставување прашања, набљудување, мерење и експериментирање. Науката е најсигурната алатка за разбирање на светот.
Сепак, никој не може да биде експерт во сè. Кога на човек му недостасува знаење, постојат само два разумни начини: самиот да го стекне или да ги слуша оние што го имаат. Сепак, луѓето сè повеќе одбиваат да го слушаат знаењето на оние што го имаат, верувајќи дека треба да формираат свое мислење дури и за работи што не ги разбираат.
Зошто луѓето ја отфрлаат експертизата?
Прифаќањето на научните факти бара непријатни признанија, според Сигел:
дека не знаеме сè
дека можеме да грешиме
дека можеби сме им верувале на погрешни авторитети,
дека промената на мислењето бара напор и понизност.
Поради потребата да се „спаси образот“, многумина претпочитаат да изберат да ја негираат реалноста. Последиците од таков избор можат да бидат сериозни – од занемарување на болестите и финансиските проблеми до социјални катастрофи како што се глад предизвикан од погрешни политики или еколошка катастрофа поради уништување на шумите.
Како отфрлањето на науката се претвора во опасност?
Сигел наведува некои други примери кои покажуваат колку штетна била научната неписменост во неодамнешното минато.
Еден од нив е отфрлањето на вакцините што доведуваат до епидемии на болести што можеле да се спречат, потоа отстранувањето на флуорот од водата што го прави кариесот почест кај најранливите, како и игнорирањето на климатските промени што ќе доведат до големи материјални штети во блиска иднина.
Овој научник предупредува дека кога личното верување станува поважно од професионалното знаење, општеството ја плаќа цената.
Скромноста како предуслов за напредок
Една реченица, според Сигел, често предизвикува отпор: „Не си во право за сè“.
Тој потсетува дека подготвеноста на луѓето да признаат грешки и да учат од нови докази е основа на напредокот, и личен и цивилизациски. Обратно, величењето на незнаењето и исмејувањето на знаењето го прават светот објективно полошо место.
Решението не е само во образовниот систем или институциите. Тоа започнува со личниот избор на луѓето да бидат отворени за учење, да ги слушаат експертите и да ги преиспитаат сопствените верувања, бидејќи „во време на глобални кризи, иднината на општеството може да зависи токму од нашата подготвеност да го замениме незнаењето со знаење“.