Европската Унија се обидува да направи одлучувачки пресек со бирократските оптоварувања кои со години го забавуваат развојот на претприемништвото и го отежнуваат работењето на единствениот пазар. Новата регулаторна рамка, позната како „28-ми режим“, беше замислена како алатка што ќе им овозможи на компаниите брзо и лесно да се основаат, за помалку од 48 часа и со минимални финансиски трошоци.
Сепак, и покрај оптимизмот што доаѓа од Брисел, дел од стручната јавност предупредува дека премногу широко дефинираниот систем би можел да го намали неговиот вистински досег.
Предлогот беше презентиран од Европската комисија како дел од поширока стратегија за зајакнување на конкурентноста на европската економија во глобален контекст, особено во однос на Соединетите Американски Држави и Кина. Целта на иницијативата, честопати нарекувана „EU Inc.“, е да ја направи Европа попривлечна и пофлексибилна средина за инвестиции, иновации и развој на компаниите.
Како дел од неодамна презентираниот пакет дигитални и административни реформи, Комисијата предлага поедноставување на процедурите, намалување на трошоците и забрзување на процесот на регистрација и водење бизнис. Претседателката на Комисијата, Урсула фон дер Лајен, изјави дека оваа иницијатива „радикално ќе го олесни започнувањето и проширувањето на бизнисот низ цела Европа“, нагласувајќи дека тоа е важен чекор кон пофункционален единствен пазар.
Иако правилата засега не се обврзувачки, се очекува дека тие би можеле да дејствуваат како силен поттик за компаниите кои ги преселиле своите операции надвор од ЕУ во претходните години или размислуваат за таков потег. Според предлогот, компанија може да се основа во која било од 27-те земји-членки целосно дигитално, без физичко присуство, за помалку од два дена и со цена помала од 100 евра.
Еден од клучните проблеми што ги посочи Комисијата е фрагментацијата на правната рамка. Денес, претприемачите се соочуваат со повеќе од 60 различни национални правни форми, што го комплицира прекуграничното работење и го зголемува административниот товар. Токму поради таквата девалвација, Европа често се перцепира како помалку „пријателска за бизнисот“ средина во споредба со другите големи економии.
На ова укажуваат и проценките на Меѓународниот монетарен фонд, според кои внатрешните пречки на единствениот пазар имаат ефект на царинско оптоварување од дури 110 проценти врз услугите, што јасно го илустрира обемот на регулаторните бариери во рамките на ЕУ.
Долг пат до унифицирани правила
Прашањето за хармонизирање на деловните правила на ниво на Унијата не е ново и е предмет на дискусии меѓу земјите-членки со години. „28-миот режим“ претставува уште еден во низата обиди за воспоставување единствена правна рамка за компаниите што работат во повеќе земји.
Слична иницијатива постоеше порано преку моделот „Societas Europaea“, воведен во 2004 година, кој требаше да го олесни прекуграничното работење и да ги намали административните трошоци. Сепак, како што се сеќава Рајнхилде Вегелерс од Истражувачкиот центар Бругел во Брисел, тој модел не ги исполни очекувањата.
Според неа, претходните системи беа премногу сложени и во пракса достапни главно за големи корпорации, додека малите и иновативни компании, кои се клучни за долгорочен раст, останаа настрана. Токму затоа таа верува дека новиот режим треба да биде попрецизно насочен.
За кого е навистина наменета реформата?
Во сегашната форма, предлогот дозволува „28-миот режим“ да го користат сите компании, вклучително и оние што веќе работат во ЕУ. Сепак, некои експерти предупредуваат дека таков инклузивен пристап би можел да го намали ефектот на реформата.
Вегелерс истакнува дека фокусот треба да биде на стартапите и младите компании со иновативен потенцијал, кои можат брзо да растат и да придонесат за зајакнување на европската конкурентност. Без таква насока, постои ризик системот да стане преоптоварен и помалку ефикасен.
Дополнителен предизвик е фактот што земјите-членки не се подготвени да се откажат од контролата врз клучните области како што се даноците, трудовото законодавство и стечајните постапки. Токму затоа „28-миот режим“ нема да ги замени националните правни системи, туку ќе функционира како паралелна опција, дополнителна алатка што претприемачите можат да ја изберат.
Следни чекори во Брисел
Комисијата постави амбициозен рок за законодавците да ги усвојат своите ставови до крајот на 2026 година.
Оваа иницијатива е дел од пошироката агенда на реформата на единствениот пазар, која Брисел планира да ја спроведе до 2028 година под мотото „една Европа, еден пазар“, со цел ЕУ да стане подинамичен и поконкурентен економски простор.