Цените на храната и безалкохолните пијалоци се зголемија во просек за 34 проценти во Европа и Европската Унија помеѓу август 2021 и август 2026 година, според податоците на Евростат анализирани од Еуроњуз Бизнис.
Највисок раст е забележан во Унгарија, каде што цените се повисоки за 57 проценти, по што следуваат Бугарија со 54 проценти и Романија со 53 проценти. Најнизок, од 21 процент, раст на цените на храната и безалкохолните пијалоци е забележан на Кипар. Меѓу 35-те европски земји вклучени во пошироката споредба, растот е најмал во Швајцарија, каде што изнесува пет проценти.
Во Словенија, цените се зголемија за 35 проценти, што е малку над просекот на ЕУ. Во Хрватска за 43 проценти, во Италија за 30 проценти и во Австрија за 32 проценти.
Посебен случај е Турција, каде што цените на храната и безалкохолните пијалоци се зголемија за 752 проценти за пет години. Eуроњуз го поврзува растот на Турција со продолжената висока инфлација, за која придонесе и остриот пад на лирата. Цените беа под влијание на поскапите увезени производи и инпути за производство, меѓу другото поради монетарната политика која се базираше на намалување на каматните стапки до 2023 година и покрај високата инфлација.
Освен веќе постоечките инфлациски притисоци, порастот на цените на храната во Европа беше под влијание и на руската инвазија на Украина, која ги зголеми трошоците за енергија, ѓубрива и транспорт и предизвика нарушувања на земјоделските пазари.
Минималните плати генерално растеа побрзо
Минималните плати, исто така, се зголемија во повеќето од 26-те споредени европски земји. Во Унгарија, законската минимална плата во локална валута се зголеми за 93 проценти, во Германија за 46 проценти, во Шпанија за 29 проценти и во Франција за 20 проценти. Зголемувањето беше уште поизразено во Турција, каде што минималната плата се зголеми за 823 проценти. Таа, исто така, се зголеми повеќе од двојно во Србија, за 103 проценти, и во Црна Гора, за 102 проценти.
Во Словенија, бруто минималната плата се зголеми за 45 проценти, а во Хрватска за 86 проценти. Италија и Австрија немаат законска минимална плата. Минималните плати се регулирани со колективни договори.
За да се процени реалната промена на куповната моќ, не е доволно да се спореди процентот на зголемување на платите и цените. Затоа, Eуроњуз пресмета колку храна може да купи еден работник со една бруто минимална плата во август 2021 година, а колку во август 2026 година. Пресметката не ги зема предвид даноците, киријата и другите трошоци за живот, па затоа не го прикажува вкупниот расположлив приход на едно домаќинство.
Најголемата загуба во Малта, најголемиот раст на Балканот
Во три од 26-те земји, минималната плата ја изгуби куповната моќ во споредба со цените на храната. Во Малта, работник со минимална плата можеше да купи 100 споредливи кошнички за храна во 2021 година, но само 94 пет години подоцна, што е пад од шест проценти. Во Шпанија загубата беше пет проценти, а во Франција четири проценти.
Најголемото зголемување на куповната моќ е забележано во Србија и Црна Гора, каде што количината на храна што може да се купи со минимална плата се зголеми за 37 проценти. Куповната моќ за храна, исто така, се зголеми за повеќе од една петтина во Хрватска, Албанија, Романија, Унгарија, Бугарија и Литванија. Во Ирска се зголеми за десет проценти, во Германија за девет, во Грција за седум, во Белгија и Холандија за шест, а во Португалија за три проценти.
Во Турција, и покрај исклучителната инфлација, куповната моќ на минималната плата во однос на цените на храната се зголеми за осум проценти. Платите се зголемија за 823 проценти, а цените на храната за 752 проценти, но разликата само по себе помеѓу тие стапки не укажува на промена во реалната куповна моќ. Според „Еуроњуз“, минималната плата во Турција заостануваше во однос на растот на цените на храната некое време во 2021 и 2022 година, а од јануари 2024 година, нејзиниот раст остана повисок од растот на цените на храната.