Европа нема проблем со идеи. Нема ни проблем со талент, истражувачи или недостаток на пари. Проблемот почнува нешто подоцна – кога добрата идеја треба да прерасне во компанија вредна милијарди евра.
Управувајќи се токму според оваа слабост, предупреди претседателката на Европската централна банка, Кристин Лагард. Европа воглавно ја пропушти првата дигитална револуција, а со вештачката интелигенција повеќе не може да си дозволи исто сценарио.
Како што пишува „Еуроњуз“, прашањето повеќе не е само колку Европа вложува во вештачка интелигенција (AI). За европските стартапи станува поважно дали можат доволно брзо да растат на пазарот кој на хартија е единствен, но во пракса сè уште има бројни внатрешни граници.
Европа има речиси сè што ѝ треба
Европската Унија има околу 450 милиони потрошувачи и силна индустриска база. Иако чини едвај околу шест проценти од светското население, во неа работат приближно 15 проценти од светските истражувачи. Европа произведува и речиси петтина од најцитираните научни публикации.
Ниту компаниите не ја игнорираат новата технологија. Според податоците на ЕЦБ, претпријатијата во еврозоната очекуваат дека околу девет проценти од своите инвестиции ќе ги насочат кон вештачката интелигенција. Европа притоа веќе се обидува да ги зголеми вложувањата и да изгради инфраструктура потребна за развој на сопствен AI екосистем.
Европа може да произведе истражување, технологија и стартап. Многу ѝ е потешко од тоа да направи глобален технолошки шампион.
Границите што сè уште постојат
Единствениот европски пазар би требало да биде една од најголемите предности на домашните компании. Стартап основан во една членка теоретски добива пристап до стотици милиони купувачи.
Во пракса, ширењето преку границата и понатаму носи различни прописи, административни барања и правни режими.
Лагард издвои податок кој добро покажува зошто тоа е важно токму во AI трката.
Кога компаниите ќе проценат дека уделот на нивните домашни конкуренти кои вложуваат во AI пораснал за еден процентен поен, нивната очекувана стапка на вложување во AI расте за околу 0,6 процентни поени.
Конкуренцијата, значи, ги тера компаниите да вложуваат. Но, тој ефект воглавно исчезнува кога ќе се премине националната граница.
Тоа е можеби најдобриот покажател за европскиот проблем. Континентот има огромен заеднички пазар, но неговите компании сè уште не се однесуваат сите како да конкурираат на еден пазар од 450 милиони луѓе.
Проблемот почнува кога треба да се стане голем
Втората препрека се појавува кога стартапот ќе престане да биде стартап.
Анализата на Европската инвестициска банка покажува дека во текот на првите пет години од работењето, европските компании и споредливите компании од Сан Франциско можат да соберат слична количина капитал.
Потоа патиштата се разделуваат.
До десеттата година, европските стартапи кои влегла во scale-up фаза собираат околу 50 проценти помалку капитал од споредливите компании од Сан Франциско.
А токму тогаш парите стануваат пресудни.
Повеќе не се финансира само развој на производ и неколку десетици вработени. Треба да се вработуваат стотици луѓе, да се влегува на нови пазари, да се купуваат конкуренти и да се гради инфраструктура.
Кај вештачката интелигенција тој проблем е уште поизразен. Податочните центри, чиповите, енергијата и развојот на модели бараат огромни износи на капитал.
Последицата веќе се гледа. Според податоците кои ги изнесе Лагард, околу 12 проценти од европските scale-up компании се преселиле надвор од ЕУ, најчесто во САД.
Со нив не заминува само седиштето на компанијата. Можат да заминат и идните работни места, даночните приходи, интелектуалната сопственост и дел од екосистемот кој Европа помогна да се создаде.
Може ли домашниот пазар конечно да стане Европа?
Брисел сега се обидува да отстрани барем дел од препреките.
Европската комисија во март го претстави „EU Inc.“, заеднички правен режим кој на компаниите би требало да им овозможи поедноставно работење ширум Унијата.
Денес постојат 27 национални правни системи и повеќе од 60 форми на компании. „EU Inc.“ би требало да понуди целосно дигитално основање компанија во рок до 48 часа, со максимален трошок од 100 евра.
Идејата зад тоа е поважна од самата администрација.
Стартап од Хрватска, Естонија или Германија од првиот ден би требало да може да размислува како европска, а не само како национална компанија.
Негов домашен пазар би требало да биде Европа.
Се обидува да се затвори и финансискиот јаз. ЕИБ Групацијата, владите на сите 27 членки и приватните институционални инвеститори ја започнаа втората фаза од „European Tech Champions Initiative“, со цел да се мобилизираат до 80 милијарди евра за европските технолошки компании кои сакаат да прераснат во глобални лидери.
Пари, значи, има. Клучно е дали Европа може доволно брзо да ги поврзе со компаниите на кои им се потребни.
AI ќе покаже дали Европа ја научи лекцијата
Европа веќе знае како изгледа пропуштена технолошка револуција. Најголемите глобални дигитални платформи воглавно настанаа во САД, а водечките играчи во генеративната AI повторно доаѓаат претежно надвор од Европската Унија.
Но, овој пат прашањето не е само дали Европа може да развие сопствена технологија.
Прашањето е дали може да го промени економското опкружување во кое таа технологија расте.
Стартап може да настане во мала лабораторија. Глобален технолошки џин не може. Му треба голем пазар, длабок капитал, купувачи, инфраструктура и можност за брзо ширење.
Затоа предупредувањето на Кристин Лагард е поголемо од самата AI трка.
Европа можеби не мора да ги победи САД или Кина во секоја технолошка категорија. Но, мора да создаде услови во кои компанија настаната било каде на континентот нема да заклучи дека најлесниот пат до глобален раст е – преселба преку Атлантикот.
Зашто прашањето повеќе не е само дали Европа може да го создаде следниот технолошки џин.