До крајот на 2026 година, секоја членка на ЕУ треба да понуди европски дигитален идентитет, со кој граѓаните ќе можат да складираат документи, да го докажуваат својот идентитет и да користат бројни услуги – со можност да ги споделуваат само потребните податоци.
Европската унија воведува дигитален паричник за лични документи, а земјите-членки имаат рок до 24 декември 2026 година да им понудат на граѓаните барем еден сертифициран паричник. Сепак, воведувањето на системот не се одвива со иста брзина во сите земји, па граѓаните веќе можат да видат како ќе изгледа новиот систем во пракса.
Дигиталниот паричник е дел од европскиот систем за дигитален идентитет, чија цел е да им овозможи на граѓаните да складираат и користат дигитални верзии на документи и разни сертификати преку телефон или друг уред. Важно е да се напомене дека употребата на паричници нема да биде задолжителна. Физичките документи, како што се лична карта и возачка дозвола, остануваат важечки.
Што ќе можат граѓаните да имаат на своите телефони?
Идејата е дека дигиталниот паричник овозможува складирање на разни документи и сертификати на едно место, како и нивна употреба при вршење административни и други услуги. Посебно внимание се посветува на заштитата на приватноста. Корисникот треба да може да одлучи кои податоци сака да ги сподели, наместо автоматски да ѝ ги доставува на другата страна сите податоци од документот.
На пример, ако е потребно само да се докаже дека лицето е полнолетно, можно е да се потврди условот за возраст без да се открие целиот датум на раѓање.
Германија, Италија и Холандија со различно темпо
Воведувањето на системот не оди со исто темпо во сите земји-членки. Италија е меѓу земјите што најмногу напреднале во употребата на дигитален идентитет, додека другите земји сè уште се во фаза на подготовка на системот и донесување на потребните прописи.
Германија го објави почетокот на работата на својот систем на почетокот на 2027 година, додека Холандија планираше подоцнежна имплементација. Бугарија, исто така, сè уште работеше на законската рамка потребна за воведување на новиот систем. Ова значи дека европскиот рок не подразбира дека граѓаните на сите земји ќе добијат идентична апликација и иста функционалност истиот ден. Секоја членка мора да обезбеди барем еден паричник што ги исполнува европските барања.
Банките и компаниите ќе мора да ја прифатат
Промената нема да биде важна само за граѓаните. Банките и другите компании што потпаѓаат под европските правила ќе мора да бидат подготвени да користат европски паричник. За банкарскиот сектор, обврските започнуваат пред рокот за компаниите, првенствено поради правилата поврзани со идентификација на клиентите и спречување на перење пари. Во иднина, граѓаните ќе можат да користат дигитален идентитет при отворање сметка, аплицирање за одредени услуги или докажување на својот идентитет, без потреба секој пат да поднесуваат физички документи, објавува Bif.rs.
Што е со приватноста?
Едно од клучните прашања ќе биде заштитата на личните податоци. Системот е дизајниран да овозможи селективно откривање на податоци, односно корисникот да споделува само она што е неопходно за одредена услуга. Сепак, организациите што се занимаваат со заштита на дигиталните права предупредуваат дека начинот на кој системот ќе се применува во пракса мора внимателно да се следи. Посебно внимание се посветува на можната употреба на биометриски технологии и ризиците за приватноста.
Дали физичките документи ќе исчезнат?
Не. Воведувањето дигитален паричник не значи автоматско укинување на личните карти, пасошите или возачките дозволи во физичка форма. Дигиталниот паричник ќе биде дополнителна опција за граѓаните, а неговата употреба треба да биде доброволна. Засега, најважно е што се приближува рокот што ЕУ го постави за земјите-членки: до 24 декември 2026 година, секоја од нив треба да им понуди на граѓаните барем еден сертифициран европски дигитален паричник за идентитет.