Роберт Е. Хол од Универзитетот Стенфорд и Мајкл Вудфорд од Универзитетот Колумбија се добитници на Нобеловата награда за економија за 2026 година.
Кралската шведска академија на науките објави дека им е доделена наградата за микроекономските основи на макроекономската стабилизација, област што го поврзува однесувањето на поединците и компаниите со движењето на целата економија. Нивната работа помогна да се објасни како одлуките за трошење, штедење, вработување и инвестиции влијаат врз инфлацијата, невработеноста и економските циклуси, и како владите и централните банки можат да влијаат на овие процеси.
Хол е еден од највлијателните американски макроекономисти, особено познат по своите истражувања за пазарот на трудот, невработеноста, продуктивноста и деловните циклуси. Неговата работа придонесе за подобро разбирање на тоа како економијата се прилагодува на шоковите и зошто вработеноста и производството не секогаш се враќаат брзо на претходните нивоа.
Вудфорд е особено познат по својата работа за монетарната политика и улогата на очекувањата во економијата. Неговото истражување силно влијаеше врз начинот на кој централните банки размислуваат за каматните стапки, инфлацијата и комуникацијата со пазарите.
Очекувањата можат да бидат исто толку важни како и самата каматна стапка.
Еден од клучните придонеси на Вудфорд беше да покаже дека монетарната политика не функционира само преку моментална промена на каматните стапки. Однесувањето на домаќинствата, компаниите и финансиските пазари е силно под влијание на она што тие очекуваат да го направи централната банка во иднина.
Ако компаниите очекуваат каматните стапки да останат високи подолго време, тие може да ги одложат инвестициите. Ако домаќинствата очекуваат посилна инфлација, тие може да ја зголемат потрошувачката пред цените дополнително да се зголемат. Токму затоа комуникацијата на централните банки може да има вистински економски ефект дури и пред да се променат каматните стапки.
Таквиот пристап стана еден од темелите на модерната монетарна политика и таканареченото насочување кон иднината, со кое централните банки се обидуваат да ги насочат очекувањата на пазарот за идното движење на каматните стапки.
Од друга страна, работата на Хол помогна во поврзувањето на ваквите макроекономски промени со одлуките на компаниите и работниците на пазарот на трудот. Неговото истражување покажа дека промените во невработеноста не можат да се објаснат со едноставна разлика помеѓу понудата и побарувачката за работници, но и со начинот на кој компаниите донесуваат одлуки за вработување, преговараат за платите и реагираат на економската неизвесност.
Делата се важни токму во време на висока инфлација и скапи пари
Наградата доаѓа во време кога централните банки повторно се соочуваат со прашањето како да ја контролираат инфлацијата без да предизвикаат нагло забавување на економијата. По повеќегодишен период на многу ниски каматни стапки, во последните години светската економија помина низ силен раст на инфлацијата, агресивни зголемувања на каматните стапки, енергетски шокови и големи промени во очекувањата на инвеститорите и потрошувачите.
Во таква средина, истражувањето на Хол и Вудфорд директно се однесува на едно од клучните прашања на економската политика: како да се стабилизира економијата кога одлуките на централните банки го менуваат однесувањето на милиони домаќинства и компании, а нивните очекувања истовремено ги менуваат перформансите на самата политика.
Наградата за економија официјално се нарекува Награда на Шведската банка за економски науки во спомен на Алфред Нобел. За разлика од оригиналните Нобелови награди, таа не беше дел од тестаментот на Нобел, туку беше воспоставена во 1968 година од страна на шведската централна банка.
Наградата за оваа година е 12 милиони шведски круни, а Хол и Вудфорд ќе ја поделат како лауреати за 2026 година.
Минатата година, наградата им припадна на Џоел Мокир, Филип Агион и Питер Ховит за истражување на иновациите и економскиот раст.
Работата на Хол и Вудфорд остави силен белег врз современата макроекономија, но и врз самата политика на централните банки. Нивните истражувања помогнаа да се поврзе однесувањето на поединците и компаниите со големите економски прашања како што се инфлацијата, невработеноста и економските кризи.
Токму затоа одлуките на централните банки денес не се гледаат само преку прашањето за тоа колку ќе ги зголемат или намалат каматните стапки, туку и преку тоа што ќе им кажат на пазарите за иднината.
