Од луксузни модни куќи до големи трговци на мало, уништувањето на непродадената облека е дел од деловните пресметки на модната индустрија со години. Намалувањето на цените може да го оштети имиџот на ексклузивноста и вредноста на брендот, додека складирањето, враќањето и препродажбата создаваат дополнителни трошоци.
Но, од 19 јули 2026 година, големите компании во Европската Унија повеќе не смеат да уништуваат непродадена облека, модни додатоци и обувки, освен во пропишани случаи.
Новите правила го менуваат начинот на кој модните компании управуваат со вишокот стока, претворајќи го прашањето за непродадените колекции од прашање на одржливост во конкретен финансиски и логистички предизвик.
Според проценките на Европската агенција за животна средина (EEA), помеѓу 264.000 и 594.000 тони текстил се уништуваат во Европа годишно пред да се употребат, односно помеѓу четири и девет проценти од сите текстилни производи што се пласираат на пазарот.
На прв поглед, уништувањето на сосема нова облека изгледа како економски апсурд. Сепак, за некои луксузни брендови, продажбата на вишок со големи попусти може да биде поскапа од едноставното отпишување на стоката. Нивниот бизнис модел зависи од ексклузивноста, контролираната достапност на производите и перцепцијата за висока вредност. Ако колекциите од минатата сезона редовно се појавуваат на пазарот со големи попусти, клиентите може да почнат да ги одложуваат своите купувања во очекување на пониски цени.
Продажбата преку аутлет продавници, посредници или платформи за препродажба може да го отвори прашањето за контрола врз тоа каде се продаваат производите и по која цена. За брендовите кои се обидуваат да одржат цврсто позиционирање на пазарот, вишокот стока затоа не е само непродаден производ, туку и потенцијален ризик за нивната стратегија за одредување цени.
Од друга страна, непродадената стока зафаќа простор за складирање, а нејзиното отстранување бара дополнителни ресурси. Вратените производи од онлајн купување мора да се примат, проверат, сортираат, евентуално да се поправат, повторно да се спакуваат и повторно да се продадат. Според ЕЕА, во просек околу 20 проценти од облеката купена онлајн во Европа се враќа, а се проценува дека помеѓу 22 и 43 проценти од вратената облека завршува уништена.
Комбинацијата од заштита на брендот, неизвесна побарувачка и трошоци за управување со залихите помогна да се одржи практика што е тешко да се оправда од еколошка гледна точка. Модните компании често произведуваат повеќе отколку што очекуваат да продадат за да го намалат ризикот од недостиг и да ги искористат економиите на обем во производството. Проблемот се јавува кога проценките на побарувачката се покажуваат како погрешни, а производите ја губат својата пазарна вредност пред да најдат купувач.
Забраната отвора простор за нови бизнис модели
Според правилата на Европската Унија, големите компании мора да се обидат да го задржат вишокот облека и обувки во употреба, на пример со продажба по намалени цени, донирање или подготовка на производи за повторна употреба. Уништувањето е дозволено само во одредени случаи, вклучително и производи кои се небезбедни, оштетени или фалсификувани, со дополнителни пропишани исклучоци.
Средните компании ќе бидат опфатени со истата забрана од 2030 година, додека микро и малите компании се ослободени.
За модните куќи, ова значи поголем притисок врз попрецизно планирање на производството и набавката, но и врз развојот на алтернативни канали за продажба. Аутлет продавниците и платформите за препродажба би можеле да добијат поголеми количини на стока, додека компаниите за поправка, реновирање, сортирање и враќање на логистика би можеле да ги прошират своите операции. Донациите и пренамената на материјалите, исто така, ќе играат поважна улога во управувањето со залихите.
Некои луксузни компании веќе почнаа да развиваат вакви решенија. „Фајненшл тајмс“ објавува дека некои големи модни групи се соочуваат со потребата дополнително да го подобрат управувањето со залихите, да ја прошират продажбата преку алтернативни канали и да го намалат ризикот од складирање на непродадени колекции. На пример, „Шанел“ развива модели за управување со кружни материјали преку иницијативата „L’Atelier des Matières“.
За компаниите кои успеваат да го претворат вишокот стоки во нова продажна можност, забраната може да значи не само дополнителен трошок, туку и поттик за поефикасно управување со капиталот поврзан со залихите. Попрецизното предвидување на побарувачката, подоброто поврзување на нарачките со производството и побрзото пренасочување на стоките кон соодветни продажни канали би можеле да ги намалат загубите.
Сепак, самата забрана не го решава проблемот со прекумерното производство. Исто така, постои ризик непродадената стока да биде пренасочена само кон пазарите на половен текстил, кои веќе имаат ограничени капацитети за нивна преработка. Покрај тоа, компаниите ќе мора да ги следат исклучоците, да ги документираат уништените производи и да ги усогласат логистичките процеси со новите правила.
Ефектот од новата регулатива ќе стане појасен кога ќе станат достапни податоци за тоа како компаниите ги промениле своите практики. За модната индустрија, клучниот предизвик повеќе не е само како да се продаде нова колекција, туку и како да се управува со производите што не нашле купувач, без да се загрози профитабилноста, вредноста на брендот и усогласеноста со регулативите.