Сè поголем број централни банки повторно размислуваат каде ги чуваат своите златни резерви. Најновиот потег на Холандија покажува дека во свет на растечки геополитички ризици, повеќе не е доволно само да се поседува злато – важно е и каде се наоѓа, колку брзо може да се пристапи до него и колку лесно може да се уновчи во случај на криза.
Одлуката на холандската централна банка да премести значителен дел од своите златни резерви од Северна Америка во Лондон е нов сигнал дека мапата на глобалните златни резерви се менува.
Холандската банка објави на почетокот на септември дека помеѓу март и август 2026 година прераспределила околу 86 тони злато од Соединетите Американски Држави и Канада во Лондон, оправдувајќи го потегот со растечката геополитичка неизвесност и потребата земјата да биде подобро подготвена за можни сериозни кризи.
Зад одлуката стои многу повеќе од едноставно преместување на златни прачки од еден трезор во друг.
Златото треба да биде достапно кога ќе се појави криза. Холандската банка наведува дека целта на промената е да се зголеми ликвидноста и можноста за тргување со златни резерви.
Лондон е еден од најважните центри во светот за физичка трговија со злато, а златото складирано во Банката на Англија ги исполнува меѓународните стандарди потребни за тргување на глобалниот пазар.
Ова значи дека во случај на сериозна финансиска или геополитичка криза, централната банка може многу полесно да располага со овие резерви.
По најновата прераспределба, уделот на холандското злато што се чува во Лондон се зголеми од 18,1 на 32,1 проценти, што го прави британскиот главен град најголема локација на холандски резерви на злато. Само во Холандија има 30,8 проценти, додека уделот на резервите во Њујорк и Отава се намали на приближно 18,5 проценти.
Гувернерот Олаф Слејпен, изјави дека банката не очекува навистина да мора да користи злато, но дека сака да ја зголеми отпорноста и подготвеноста за кризни ситуации.
Не целото злато е физички транспортирано
Сепак, движењето на резервите не изгледаше како колона авиони што носат десетици тони златни прачки преку Атлантикот.
Според анализата на Светскиот совет за злато, околу 59 тони злато биле продадени во Њујорк, додека соодветното злато што ги исполнува меѓународните стандарди било добиено во Лондон.
Повеќе од 27 тони биле физички транспортирани од Северна Америка во холандскиот трезор во Зајст, додека приближно истата количина била пренесена од Зајст во Лондон.
Затоа, операцијата претставувала стратешка промена во локацијата на резервите, а не едноставен физички трансфер на сите 86 тони од Америка во Европа.
Њујорк со децении го чува светското злато
Соединетите Американски Држави со децении играат посебна улога во чувањето на златните резерви на други земји.
Голем дел од златото на странските централни банки пристигна во Њујорк за време и по Втората светска војна, кога европските земји сакаа да ги држат своите резерви подалеку од можни воени конфликти.
Количината на злато во американските државни обврзници достигна врв во раните 1970-ти, но потоа почна постепено да се намалува.
Овој процес доби нова димензија во последниве години.
Веќе не станува збор само за желбата на земјите да го „вратат своето злато дома“, туку за обид за распределба на резервите помеѓу повеќе јурисдикции со цел да се намали политичкиот, финансискиот и оперативниот ризик.
Франција, исто така, ја намали изложеноста на Њујорк
Во текот на 2025 и 2026 година, француската централна банка, исто така, ја промени географската структура на своите златни резерви.
Според Светскиот совет за злато, Банката на Франција продаде околу 129 тони злато што се наоѓаше во Њујорк, а потоа купи соодветна количина злато во Европа.
Француската централна банка не ја опиша операцијата како физичка репатријација на злато, важна разлика: златото не било нужно транспортирано од еден трезор во друг, но неговата географска изложеност била променета.
Германија започнала многу порано
Преместувањето злато не е нов феномен.
Во 2000 година, Германија префрлила околу 930 тони злато од Лондон во Франкфурт.
Подоцна, помеѓу 2013 и 2017 година, Бундесбанк преместила дополнителни 674 тони од Њујорк и Париз во Франкфурт.
Во 2014 година, Холандија вратила 122,5 тони од Њујорк во Амстердам, додека Австрија преместила околу 90 тони од Лондон помеѓу 2015 и 2018 година.
Слични потези направиле и земји надвор од Европа.
Помеѓу 2011 и 2012 година, Венецуела репатрирала околу 160 тони, додека Индија ја зголемува количината на злато што го чува во земјата во последниве години. Темпото на индиската преселба е особено забрзано по 2023 година.
Геополитиката станува поважна
Сепак, денешниот бран е различен од претходните.
Кришан Гопаул, виш аналитичар во Светскиот совет за злато, проценува дека растечките геополитички тензии го зголемиле вниманието што централните банки го посветуваат на јурисдикцијата во која се наоѓа златото, можноста за пристап до резервите за време на криза и зависноста од финансиската инфраструктура на други земји.
Но, одговорот на централните банки не е едноставно повлекување на златото во домашните трезори.
Сè повеќе од нив се обидуваат да најдат рамнотежа помеѓу безбедноста, физичката достапност и ликвидноста на пазарот.
Токму затоа е интересен потегот на Холандија: дел од златото не е вратен во Амстердам, туку е префрлен во Лондон.
Централните банки сакаат повеќе злато
Промената на локацијата на резервите се случува истовремено со зголемениот интерес на централните банки за самото злато.
Анкетата на Светскиот совет за злато од 2026 година покажа дека дури 89 проценти од менаџерите на резерви очекуваат глобалните резерви на злато на централните банки да растат во текот на следните 12 месеци.
Рекордни 45 проценти од испитаниците очекуваат дека нивната централна банка исто така ќе ја зголеми количината на злато што го поседува, додека 83 проценти веруваат дека за пет години златото ќе има поголем удел во вкупните резерви отколку денес.
Во исто време, централните банки го менуваат и начинот на кој се складира.
Според анкетата на Светскиот совет за злато, 57 проценти од анкетираните централни банки ја користат Банката на Англија како една од локациите за складирање злато, додека 49 проценти чуваат дел од своите резерви во сопствената земја.
Во текот на претходните 12 месеци, девет проценти од испитаниците го зголемиле своето домашно складирање, но десет проценти го прошириле бројот на странски локации каде што складираат злато.
Не е доволно само да имате злато
Ова покажува како се менува филозофијата на управување со државните резерви.
Со децении, најважното прашање беше колку злато поседува централната банка.
Денес, станува подеднакво важно каде се наоѓа.
Една земја може да поседува милијарди евра злато, но во сериозна меѓународна криза достапноста на тоа злато може да зависи од политичките односи, санкциите, финансиската инфраструктура и правниот систем на земјата каде што се наоѓаат резервите.
Затоа централните банки сè повеќе избегнуваат зависност само од една локација.
Трендот не значи дека тие се на пат да продаваат злато. Напротив, истражувањата покажуваат дека мнозинството очекува понатамошен раст на резервите.
Промената е првенствено во тоа што златото повторно се смета за стратешка резерва за екстремни ситуации.
И во таков свет не е доволно само да биде безбедно заклучено. Мора да биде и достапно.
Фото: Gemini