Европскиот финансиски систем влегува во една од најважните трансформации во последните неколку децении, додека постои отворен конфликт меѓу институциите на Европската Унија и комерцијалните банки околу воведувањето на дигиталното евро. Тоа не е само нова технологија за плаќање, туку многу поширока борба за контрола врз парите во дигиталната економија, пишува Euronews Business.
Дигиталното евро, кое го развива Европската централна банка, е замислено како електронска форма на готовина што би функционирала паралелно со хартиените пари и постојниот банкарски систем. Според планот на Европската комисија, граѓаните би добивале дигитални паричници преку кои би можеле да плаќаат и онлајн и офлајн, со високо ниво на приватност, додека износите што би можеле да ги чуваат би биле ограничени.
Доколку законот се усвои до крајот на 2026 година, дигиталното евро би можело да стане дел од секојдневните трансакции веќе во 2029 година. Сепак, како што процесот се приближува кон политичката финиш линија, отпорот кон овој проект станува сè погласен.
Обид за одвлекување на вниманието од американските платни системи
Зад иницијативата стои силен геополитички мотив. Европските институции сакаат да ја намалат зависноста од американските платни системи, имајќи предвид дека компаниите „Виза“ и „Мастеркард“ контролираат најголем дел од картичките и речиси сите прекугранични плаќања во еврозоната. Враќањето на Доналд Трамп во Белата куќа и заострувањето на глобалните трговски односи дополнително ја забрзаа дебатата за финансискиот суверенитет на Европа.
За разлика од Соединетите Американски Држави, кои сè повеќе отвораат простор за приватни стабилни криптовалути, или Кина, која веќе широко го имплементираше дигиталниот јуан, Европската Унија се обидува да најде среден пат – дигитална валута под контрола на државата, но со вклучување на приватниот сектор.
Сепак, токму овој концепт предизвикува силен отпор од банките. Претставниците на банкарскиот сектор предупредуваат дека дигиталното евро, во формата во која се предлага во моментов, директно се натпреварува со нивните депозити и услуги. Особено контроверзен аспект е можноста дигиталното евро да добие статус на законско средство за плаќање, што би значело дека трговците ќе мора да го прифатат, слично како готовината. Банките тврдат дека ова би го нарушило балансот на пазарот и би ги истиснало приватните платни системи.
Од друга страна, поддржувачите на проектот истакнуваат дека суштината на дигиталното евро е токму зачувувањето на јавните пари во дигиталното доба. Според нив, без задолжително прифаќање од страна на трговците, новата валута не би можела да постигне масовна употреба или да ја исполни својата намена.
Не се загрижени само банките
Сепак, отпорот не доаѓа само од банкарскиот сектор. Активистите за приватност предупредуваат на потенцијалните ризици од надзор врз трошењето на граѓаните, додека претставниците на крипто-индустријата стравуваат дека дигиталното евро би можело да ги истисне децентрализираните алтернативи и дополнително да ја зајакне институционалната контрола врз парите.
Политичката битка моментално се води во Европскиот парламент, каде што шпанскиот пратеник Фернандо Наварете Рохас игра клучна улога. Како известувач за ова досие, тој постојано изразува скептицизам во врска со проектот, фаворизирајќи решенија од приватниот сектор и предупредувајќи дека дигиталното евро би можело да ги загрози постојните пазарни модели. Според извори од преговорите, тој се обидел да го забави процесот и да ја ограничи употребата на дигиталното евро, но некои од тие предлози оттогаш се отфрлени.
Иако преговорите сè уште се сложени и полни со политички тензии, процесот продолжува. Во наредните месеци се очекува гласање во парламентарниот комитет, по што ќе следи пленарна одлука. Крајната цел на европските институции е усвојување на законодавството до крајот на 2026 година, пренесува Инвеститор.ме.
Исходот од овој конфликт ќе има долгорочни последици. Доколку дигиталното евро се прошири, тоа ќе го промени не само начинот на плаќање, туку и рамнотежата на моќ меѓу државите, банките и технолошките компании. Во спротивно, Европа ризикува да остане зависна од глобалните финансиски играчи во време кога борбата за монетарен суверенитет се интензивира.