Ричард Букстејбер, американски економист кој ја предвиде глобалната финансиска криза уште во 2008 година, изрази загрижувачка проценка во авторски текст за „Њујорк тајмс“: светот повторно е на работ на финансиски колапс, но овој пат опасноста е многу поголема.
Потсетувајќи се на периодот на глобалниот финансиски колапс, Букстејбер се сеќава дека тогаш работел во хеџ фонд, а подоцна и во Министерството за финансии на САД. Во тоа време, верувал дека таква криза нема да се повтори. Денес, меѓутоа, тој признава дека повеќе не е сигурен.
Можеби нè чека нешто полошо. За разлика од 2008 година, кога проблемот беше релативно јасно лоциран во банкарскиот и финансискиот сектор, денешните ризици се дисперзирани и меѓусебно поврзани. Токму оваа поврзаност го прави системот значително поранлив.
Букстејбер истакнува дека клучната разлика не е што ќе ја предизвика кризата, туку колку брзо ќе се шири.
„Помалку е важно што ќе биде активирачот, а поважно е колку брзо проблемите ќе се прелеат низ системот. Се вративме во период на ризик, полн со притисоци што доведоа до големи финансиски кризи во минатото. Овој пат, ризиците се шират низ индустриите, пазарите и земјите: вештачката интелигенција, пазарот на приватно кредитирање вреден околу 2 трилиони долари, берзите, Тајван, а сега и Иран. Денешниот свет е полн со паралелни ризици. Брзиот развој на вештачката интелигенција, огромното и недоволно транспарентно кредитирање од приватниот сектор, како и геополитичките тензии меѓу големите сили – сето ова создава сложен и непредвидлив систем – вели економистот, автор на книгата „Демон на нашиот сопствен дизајн“ од 2007 година, во која ја предвиде финансиската криза.
Верижна реакција
За разлика од претходните кризи, кои беа претежно финансиски по природа, денешниот систем ги поврзува финансиите со реалните сектори како што се енергетиката, технологијата, инфраструктурата и глобалните синџири на снабдување. Затоа потенцијалната криза не само што би имала економски последици, туку би можела директно да влијае на секојдневниот живот на милиони луѓе низ целиот свет.
Букстејбер посебно предупредува на можноста за верижна реакција.
– Проблем во еден секторот би можел многу брзо да се прошири на други – од финансискиот пазар, преку технолошките компании, па сè до пензиските фондови и државните буџети. Таквата меѓусебна поврзаност значи дека системот повеќе нема јасни граници. Криза што започнува на едно место може да се прошири глобално за многу кратко време.
Според него, новата криза нема да личи на онаа од 2008 година. Ќе биде понепредвидлива, посложена и потенцијално побрза. И иако признава дека е невозможно прецизно да се утврди кога би можела да настапи, Букстејбер предупредува дека сите клучни услови за тоа се веќе присутни. Неговата порака е јасна: светот повторно е во зона со висок ризик, но сега без јасен центар на проблемот и со многу поголем потенцијал за домино ефект.