Високите кирии и недостатокот на достапни станови станаа голем проблем низ цела Европа. Додека некои градови градат јавни станови, други користат јавно земјиште, купуваат недвижнини или ги претвораат канцелариските згради во станови. Прагa пронајде модел каде што кириите за одредени вработени се за 20 проценти пониски од пазарните кирии.
Домувањето во големите европски градови станува сè попредизвикувачки во последниве години. Цените на недвижностите растат, понудата на достапни станови честопати не е во чекор со побарувачката, а високите кирии особено влијаат врз луѓето кои работат во јавниот сектор и имаат стабилни, но не екстремно високи приходи, пишува Блиц.
Затоа некои европски престолнини се обидуваат директно да влијаат на пазарот на домување. Моделите се различни, но целта е слична – да се обезбедат повеќе станови што граѓаните можат да си ги дозволат.
Виена има стотици илјади градски и субвенционирани станови
Виена често се наведува како пример за град кој со децении развива систем на прифатливо домување.
Градските власти издаваат под кирија околу 220.000 градски станови, додека уште 200.000 станови се управуваат како субвенционирани станови.
Според податоците дадени во анализата, околу 60 проценти од жителите на Виена живеат во градски или субвенционирани станови.
Таквиот модел овозможува голем дел од станбениот фонд да биде надвор од класичниот пазарен притисок, додека градот истовремено одржува одредено влијание врз нивото на трошоците за домување.
Базел користи јавно земјиште за поевтина градба
Сличен пристап постои и во Базел, каде што значителен дел од кооперативните станови се изградени на јавно земјиште.
Околу 40 проценти од кооперативните станови во овој град се изградени на земјиште во јавна сопственост.
Предноста на овој модел е што инвеститорот не мора да ја плати високата пазарна цена на земјиштето. Затоа, може да се избегне дел од трошоците што инаку би можеле да бидат вклучени во цената на домувањето.
Други европски градови, вклучувајќи ги Барселона и Лисабон, со години се обидуваат да развијат слични модели.
Париз купува недвижнини и ги претвора деловните згради во станови
Париз се соочува со различен проблем. Кога земјиштето и зградите веќе се во приватна сопственост, за градот е потешко да го зголеми бројот на достапни станови.
Затоа француската престолнина го користи и правото на првенствено одбивање.
Од 2014 година, градот купува одредени имоти за да го зголеми бројот на социјални станови во делови од градот каде што трошоците за домување се особено високи.
Целта е социјалните станови да сочинуваат 30 проценти од станбениот фонд до 2035 година.
Во исто време, Париз и околните општини сè повеќе гледаат на канцелариските згради како потенцијален извор на нови станови. Напуштените или помалку користени деловни згради можат да се претворат во станбени единици.
Во моментов има 61 ваков проект за конверзија на листата во пошироката париска област, со потенцијал за до 8.200 нови станови.
Прага изгради 660 станови за вработени во јавниот сектор
Еден од поинтересните примери доаѓа од Прага.
Во главниот град на Чешката Република, околу 660 станови беа изградени за вработени во јавниот сектор. Идејата е луѓето кои работат за јавни служби да добијат можност да живеат во градот по поприфатлива цена.
Начинот на финансирање на овој проект е особено интересен.
Инвеститорот е компанија поврзана со чешка банка, а проектот се потпира и на европски субвенции. Благодарение на долгорочната финансиска конструкција, која беше пресметана за период од околу 40 години, планирано е кириите да бидат приближно 20 проценти пониски од пазарните кирии.
Ова значи дека попристапното домување не е нужно решено со директно субвенционирање на станарите. Еден од моделите е однапред да се создаде финансиска структура што им овозможува на становите да останат поевтини од оние на слободниот пазар на долг рок.
Зошто градовите бараат нови модели на домување?
Проблемот со високите кирии е особено изразен во големите градови, каде што побарувачката за станови и цената на земјиштето се високи.
Затоа, градовите користат различни пристапи: тие градат свои станови, даваат земјиште за развој на кооперативно домување, субвенционираат изградба, купуваат постоечки недвижен имот или ја менуваат намената на зградите што повеќе немаат своја оригинална функција.
Не постои единствен модел што се применува насекаде.
Виена се потпира на голем фонд на градски и субвенционирани станови, Базел користи јавно земјиште за кооперативна изградба, Париз купува недвижен имот и пренаменува деловни згради, додека Прага се обидува да обезбеди станови за одредени групи вработени по цени пониски од пазарните преку долгорочно финансирање.
Домувањето станува прашање на градската политика
Примерите од европските градови покажуваат дека прашањето за домувањето сè повеќе станува дел од долгорочното урбанистичко планирање.
Наместо да се потпираат само на пазарот на недвижности, локалните власти се обидуваат да ја зголемат понудата на станови што се подостапни за граѓаните.
Како ваквите модели ќе влијаат врз вкупните цени и кирии на недвижностите зависи од големината на програмата, побарувачката, достапноста на земјиштето и методите на финансирање.
Сепак, она што им е заедничко на овие градови е обид да се најде начин луѓето што работат и живеат во големи европски центри да не бидат принудени да трошат сè поголем дел од својот приход само на домување.
