Половните електрични автомобили наскоро би можеле да станат најевтиниот начин за влез во светот на е-мобилност. На американскиот пазар, процесот веќе е започнат, а во Европа се очекува сериозен бран возила со агресивно субвенционирани договори за лизинг од периодот 2022-2024 година да истече во текот на годината. Ова доведе до нагло зголемување на понудата на половни електрични возила и очекуван пад на цените.
Како се појави меурот на електричните возила?
Во текот на изминатите две години, во САД имаше исклучително поволни договори за лизинг за електрични автомобили. Преку комбинација од федерални и државни субвенции, како и специфични даночни правила, одредени модели можеа да се изнајмуваат за номинални месечни износи. На автомобилите што реално чинеа 40.000 или 50.000 долари им беше дадена вештачки намалена цена преку систем за стимулации. Купувачите одговорија – лизингот експлодираше. Сега тие договори истекуваат. Со повеќето договори за лизинг што траат од 24 до 36 месеци, првиот сериозен бран на половни електрични возила веќе влегува на пазарот, а кулминацијата се очекува во следните две години.
Сличен процес се одвива во Западна Европа – добар дел од сегашната приватна, а пред сè електрична флота оди на секундарниот пазар до крајот на 2026 година. Кога голем број исти возила се појавуваат истовремено, нивната цена паѓа. Тоа може да биде шанса за „електрификација“ на периферијата на Европа, вклучително и на Балканот – особено имајќи го предвид фактот дека електричните автомобили губат вредност побрзо од класичните модели со SUS мотори.
Зошто електричните возила толку брзо губат вредност?
Причините за големиот пад на цените на електричните автомобили се веќе познати:
– страв од деградација на батериите
– неизвесност за долгорочната вредност
– брз технолошки напредок (моделите брзо застаруваат)
– политичка неизвесност во врска со субвенциите
Сепак, реалноста е посложена. Батериите во модерните електрични модели во многу случаи покажуваат исклучително добра долгорочна издржливост. Досегашното искуство со возниот парк покажува дека деградацијата е често побавна од очекуваното, што е охрабрувачки сигнал за пазарот на половни електрични возила.
Шанса за регионот?
Пазарот на половни автомобили во регионот со децении функционира според принципот на прелевање од Западот. Возилата од Германија, Франција, Италија и Белгија пристигнуваат на Балканот со одредено задоцнување. Доколку во Европа се појави вишок на половни модели на електрични возила по пониски цени, регионот би можел да добие реално прифатливи електрични автомобили за прв пат – без домашни субвенции. Ова би значело помал фискален притисок за државата и историска можност за граѓаните. Тоа би била вистинската демократизација на е-мобилноста.
Инфраструктурата останува тесно грло
Сепак, пониската цена не ги решава сите проблеми. Електрификацијата во регионот сè уште има сериозни ограничувања: инфраструктурата за полнење е нерамномерно развиена, зимските услови значително влијаат на вистинската автономија, пазарот на услуги и дијагностика на батерии е во повој, банкарските и осигурителните компании сè уште развиваат модели за проценка на ризикот за електрични возила. Со други зборови, падот на цените ја отстранува најголемата пречка – почетната цена – но не и системските предизвици.
Дали цената е навистина клучот за револуцијата?
Можеби бранот на евтини половни електрични автомобили е токму она што револуцијата на електрични возила го чекаше од самиот почеток. Не технолошки пробив, туку прифатливост. Мобилноста станува масовна само кога ќе стане финансиски реална. Ако електричните автомобили кои се стари две или три години се појават на пазарот во наредните години по цени кои моментално се резервирани за половни градски бензински пумпи, пазарот би можел да реагира побрзо отколку што многумина очекуваат. Тогаш електрификацијата повеќе нема да биде политичка дебата. Тоа ќе биде пазарна одлука.