Замислете да се качите во автобус и само да го држите телефонот до автоматот. Купувате кафе без да пребарувате по џебовите за ситни пари. Поминувате покрај уличен музичар, ви се допаѓа мелодијата и, наместо да ставите паричка во капата, го скенирате QR-кодот. Додека во голем дел од Европа ова е сè уште сцена од футуристички филм, во Шведска тоа е секојдневие.
Денес, оваа нордиска земја е најблиску до идеалот за целосно безготовинско општество. Толку блиску што официјалните веб-страници на одредени министерства за надворешни работи ги предупредуваат туристите дека во Шведска дури и најмалите износи можат да се платат само со картичка. Многу продавници, особено помалите, воопшто не прифаќаат готовина. Истото правило важи и за паркинг машините и јавниот превоз.
Историска иронија и дигиталната револуција
Иронијата на историјата е фасцинантна: уште во 17 век, Шведска беше меѓу првите европски земји што воведоа хартиени пари, а денес е првата што речиси целосно ги стави вон употреба. Оваа транзиција се случи без многу помпа. На почетокот на 2010-тите, Швеѓаните масовно се префрлија на картички, додека банките и трговците активно ги промовираа дигиталните плаќања како побрзо и побезбедно решение. Потоа се појавија мобилни апликации, пред сè Swish, кои станаа универзална алатка за сè, од плаќање сметки во ресторан до споделување трошоци со пријатели.
Живот без готовина
Денес, знакот „Без готовина“ доминира во кафулињата, музеите, продавниците, па дури и црквите. Некои трговци веќе немаат ниту фиока за пари. Пред да седнете во ресторан, стана неопходно да прашате дали прифаќаат готовина. Веројатно ќе добиете само изненаден поглед од келнерот кој покажува со прст кон ПОС терминалот. Картичката или телефонот се единствените опции.
Социјален експеримент или логичен развој?
Шведска стана еден вид лабораторија на иднината. Предностите се јасни:
– Безбедност: Драстично помал број грабежи на банки и продавници, како и проневера на пари.
– Транспарентност: Потиснување на сивата економија.
– Ефикасност: Побрзи трансакции и минимална администрација.
Сепак, секој медал има две страни. Критичарите и постарите генерации предупредуваат на преголема зависност од технологијата.
Што ако системот се сруши?
Што да се прави во случај на прекин на електричната енергија, прекин на интернетот или сајбер напад? И покрај овие дилеми, процесот е незапирлив, најмногу благодарение на длабоката доверба на Швеѓаните во институциите. Дигитализацијата не се перцепира како наметната контрола тука, туку како логичен чекор напред.
Додека во остатокот од Европа готовината е сè уште „безбедна резерва“, во Шведска полека се движи во сферата на археологијата. На патниците им се советува да не заминуваат без важечка картичка, бидејќи паричник полн со банкноти ќе биде речиси бескорисен, пренесува Каматица.