Светските финансиски пазари повторно влегуваат во период на зголемени ризици, а следната голема криза би можела да биде уште посериозна од глобалниот колапс од 2008 година, според медиумите и аналитичарите. Долгогодишниот експерт за управување со ризици Ричард Букстабер, кој во 2007 година во својата книга го најави доаѓањето на голема финансиска криза, исто така предупредува на ова.
Букстабер, кој во текот на својата кариера работел во институции како што се Морган Стенли, Бриџвотер Асошиејтс, Министерството за финансии на САД и Комисијата за хартии од вредност (SEC), верува дека притисоци слични на оние што му претходеа на финансискиот колапс пред повеќе од една деценија, повторно се појавуваат денес.
Како што наведува во колумна за „Њујорк тајмс“, глобалниот финансиски систем се соочува со низа меѓусебно поврзани ризици кои, во случај на шок, би можеле да предизвикаат верижна реакција на пазарите. Во него се издвојуваат четири клучни фактори кои би можеле да го дестабилизираат глобалниот финансиски систем.
Притисок во приватниот кредитен сектор
Еден од најголемите извори на загриженост е секторот за приватно кредитирање, кој брзо растеше во последните години.
Според Букстејбер, „компаниите сè повеќе се потпираат на институционални заемодаватели наместо на традиционални банки. Проблемот е што многу од овие заеми ретко се тргуваат на отворен пазар, па инвеститорите често не знаат колку навистина вредат или колку лесно би можеле да ги продадат во криза“.
Неодамна, некои големи менаџери на средства, вклучувајќи ги фондовите поврзани со БлекРок, Блекстоун и Морган Стенли, ги ограничија повлекувањата од некои фондови. Ова дополнително ги поттикна стравувањата од можен недостаток на ликвидност во секторот.
Замрзнувањето на плаќањата во приватните кредитни фондови може да биде „канаринец во рудникот“, односно ран сигнал за проблеми слични на оние што претходеа на кризата во 2008 година.
Вештачката интелигенција ги зголемува финансиските ризици
Друг извор на притисок доаѓа од самата технолошка револуција. Високите очекувања на Волстрит за вештачка интелигенција сè повеќе се претвораат во загриженост за тоа како технологијата би можела да го промени ткивото на технолошката индустрија.
Букстејбер предупредува дека инвестициите во вештачка интелигенција се тесно поврзани со приватниот кредитен сектор, бидејќи многу проекти се финансираат токму преку такви фондови. Доколку инвеститорите ја изгубат довербата и почнат да повлекуваат капитал, тој притисок би можел да се прелее во технолошкиот сектор и поширокиот финансиски пазар.
„Во систем каде што нема централизиран пазар и каде што информациите често се ограничени, ненадејните повлекувања на капитал можат да предизвикаат домино ефект што брзо ги претвора локалните проблеми во глобална криза“, напиша Букстабер.
Опасна концентрација на берзата
Третиот фактор на ризик е зголемената концентрација на вредност на берзите, особено во технолошкиот сектор.
Големите технолошки компании инвестираат огромни суми во развојот на вештачката интелигенција. Само четири компании (Amazon, Alphabet, Microsoft и Meta) планираат да потрошат околу 600 милијарди долари за проекти за вештачка интелигенција во 2026 година.
Во исто време, поединечните акции имаат сè поголемо влијание врз целокупниот пазар. На пример, Nvidia сочинува околу 7% од S&P 500, што значи дека сериозен пад на една компанија би можел да има силен ефект врз целиот пазар.
Тој предупредува дека таквата концентрација ја зголемува ранливоста на системот бидејќи шоковите повеќе не можат лесно да се апсорбираат.
Геополитички тензии и инфраструктура на вештачка интелигенција
Четвртиот ризик е поврзан со физичката инфраструктура потребна за развој на вештачка интелигенција.
Центрите за податоци што ги напојуваат системите за вештачка интелигенција трошат огромни количини електрична енергија, додека побарувачката за напредни чипови расте побрзо отколку што индустријата може да ги произведе.
Во исто време, двата клучни ресурси, енергијата и чиповите, се тесно поврзани со глобалните геополитички тензии. Зголемувањето на цените на енергијата, на пример поради конфликтот на Блискиот Исток, ги зголемува трошоците за технолошките компании кои веќе инвестираат милијарди во инфраструктура на вештачка интелигенција.
Уште поголем ризик е зависноста на глобалната индустрија за чипови од Тајван. Потенцијалниот конфликт околу регионот би можел сериозно да го наруши глобалниот синџир на снабдување со полупроводници.
Систем што може брзо да се сруши
Според Букстабер, најголемиот проблем не е само еден единствен ризик, туку начинот на кој сите овие фактори се меѓусебно поврзани.
„Финансискиот систем не пропаѓа затоа што едно нешто тргнува наопаку, туку затоа што различните шокови се шират низ истата структура и се зајакнуваат меѓусебно“, предупреди тој.
Во таква средина, откако ќе се појави проблем, тој може да се прошири низ пазарите многу побрзо отколку што можат да одговорат регулаторните институции или владите.
Затоа растечки број аналитичари, вклучувајќи го и Ричард Букстабер, веруваат дека следната глобална финансиска криза, доколку се случи, би можела да биде посложена и потенцијално поопасна од онаа во 2008 година.