Иако приливот на странски директни инвестиции (СДИ) во земјите од Централна, Источна и Југоисточна Европа (ЦИЈЕ) се зголеми на вкупно 91,5 милијарди евра (104 милијарди долари) во 2025 година, од 75,8 милијарди евра една година претходно, повеќето земји во регионот забележаа пад на СДИ, и во апсолутна вредност и како удел во БДП, соопшти Виенскиот институт за меѓународни економски студии (wiiw).
Вкупниот раст е главно резултат на зголемувањето на СДИ во Романија, каде што приливот се зголеми на 8,1 милијарди евра во 2025 година, од 5,6 милијарди евра во 2024 година, според извештајот на wiiw објавен претходно овој месец.
„Остриот раст од 45% на странските директни инвестиции во Романија укажува на привлечноста на земјата за инвеститорите, и покрај моменталната економска и политичка криза“, изјави Олга Пиндјук, економист на wiiw, во изјавата што го придружува извештајот, кој опфаќа 23 земји од ЦИЈЕ, вклучувајќи ги Албанија, Босна и Херцеговина, Бугарија, Хрватска, Косово, Молдавија, Црна Гора, Северна Македонија, Романија, Словенија и Србија.
Освен Романија, Бугарија и Словенија беа меѓу земјите-членки на ЕУ во регионот кои минатата година забележаа двоцифрен раст на приливот на странски директни инвестиции во 2025 година. Во Бугарија, странските директни инвестиции се зголемија за 32% на 3,2 милијарди евра, а во Словенија за 19% на 1,4 милијарди евра, според извештајот. Во исто време, Хрватска забележа пад на приливот на странски директни инвестиции на 2,7 милијарди евра, од 3,9 милијарди евра.
Во Западен Балкан, кумулативните приливи на СДИ се намалија на 7,9 милијарди евра во 2025 година, од 10,3 милијарди евра претходната година, но трендовите значително варираа од земја до земја. Во 2025 година, Северна Македонија, Босна и Херцеговина и Србија привлекоа значително помалку СДИ отколку во 2024 година, при што падот беше најизразен во Северна Македонија, каде што СДИ се намалија за 61% на 468 милиони евра. Во исто време, Косово, Црна Гора и Албанија успеаја да ги зголемат приливите на СДИ минатата година, при што Косово регистрираше 1,1 милијарда евра СДИ, што е раст од 38% на годишна основа, со што се рангираше на третото место во регионот по вредност на приливот, зад Србија и Албанија.
Молдавија, која е меѓу земјите од ЦИЈЕ најизложени на безбедносни ризици и вкупните негативни ефекти од прелевањето на војната на Русија во Украина, исто така забележа пад на приливот на СДИ во 2025 година, на 408 милиони евра од 427 милиони евра во 2024 година.
Во 2025 година, учеството на странските директни инвестиции во БДП се намали во повеќето земји од ЦИЈЕ во споредба со претходната година, со исклучок на Косово, Романија, Бугарија и Словенија.
Во првиот квартал од 2026 година, само седум земји од ЦИЈЕ забележаа зголемување на објавениот капитал за гринфилд проекти – Чешка, Црна Гора, Естонија, Словачка, Молдавија, Украина и Романија. Во другите земји, инвестициската активност нагло ослабе, додека во Албанија, Северна Македонија, Косово, Белорусија и Русија, во набљудуваниот период не беа објавени нови гринфилд проекти. Бугарија и Босна и Херцеговина се покажаа само малку подобро, со пад на објавените инвестиции од околу 90% на годишна основа.
Во четирите квартали од вториот квартал од 2025 година до првиот квартал од 2026 година, Германија продолжи да ја намалува инвестициската активност во регионот, со пад од 32% во бројот на објавени гринфилд проекти и намалување на објавениот капитал од 5% на годишно ниво. Кина, исто така, објави помалку проекти, намалување од 19%, но ја зголеми вредноста на објавениот капитал за 84%, главно благодарение на големиот проект за зелен алуминиум во Казахстан.
Дури и без проектот во Казахстан, инвестициските обврски на Кина сепак ги надминаа оние на Германија, што го потврдува растечкото економско влијание на Кина низ целиот регион на ЦИЈЕ, заклучува wiiw, како што објави SEEnews.