Речиси секоја петта компанија во Европската Унија со најмалку десет вработени користела некоја од технологиите за вештачка интелигенција во 2025 година, според податоците на Евростат презентирани во публикацијата „Клучни индикатори за европскиот бизнис – издание 2026“.
Технологиите за вештачка интелигенција ги користеле 19,95 проценти од опфатените компании, во споредба со претходната година кога имало приближно 13,5 проценти од нив. Раст од 6,47 процентни поени значи дека уделот на корисници на вештачка интелигенција се зголемил за околу 48 проценти за само една година. Речиси сите земји-членки на ЕУ забележале раст во употребата на оваа технологија.
Примената на технологиите за вештачка интелигенција во европскиот бизнис се зголемила за речиси 50 проценти за годината, но големите системи и технолошки поразвиените членки на ЕУ сè уште имаат убедлива предност во однос на помалите компании и земјите од Источна Европа.
Податоците укажуваат на брза експанзија на вештачката интелигенција надвор од тесниот круг на технолошки компании. Во исто време, тие покажуваат дека можностите за инвестирање, достапноста на експерти и големината на компанијата се сè уште клучни за брзината на дигиталната трансформација.
Големите компании се повеќе од три пати понапред од малите
Вештачката интелигенција ја користеле 55,03 проценти од големите компании во 2025 година, т.е. компании со најмалку 250 вработени. Меѓу средните компании, уделот бил 30,36 проценти, додека меѓу малите компании со 10 до 49 вработени, само 17 проценти користеле вештачка интелигенција.
Затоа, големите компании имале повеќе од три пати поголема веројатност да користат вештачка интелигенција отколку малите. Евростат наведува дека разликата може да се објасни со трошоците за воведување нови системи, сложеноста на нивната интеграција и економиите на обем, што им олеснува на големите компании да ги оправдаат почетните инвестиции.
Оваа разлика има пошироко економско значење. Ако напредните дигитални алатки ја зголемат ефикасноста на големите системи побрзо, додека малите бизниси заостануваат поради недостаток на пари и експертиза, постојните разлики во продуктивноста и конкурентноста би можеле дополнително да се продлабочат.
Сепак, податоците на Евростат мерат дали компанијата користи барем една технологија за вештачка интелигенција. Тие не покажуваат колку пари се инвестирани во неа, колку широко е применета или дали тоа довело до зголемена продуктивност, приходи или профит.
Северна Европа ја предводи дигиталната трансформација
Најголемиот удел на компании што користат вештачка интелигенција е забележан во Данска, каде што 42,03 проценти од компаниите ја примениле технологијата. Потоа следуваат Финска со 37,82 проценти и Шведска со 35,04 проценти.
На другиот крај од листата се Романија со 5,21 процент, Полска со 8,36 и Бугарија со 8,55 проценти. Јазот помеѓу Данска и Романија е речиси 37 процентни поени, што покажува колку е нееднаква дигиталната трансформација на европската економија.
Најголем годишен напредок постигна Данска, со раст од 14,45 процентни поени, Финска со 13,45 и Литванија со 12,54 процентни поени. Вкупно, 26 земји-членки на ЕУ го зголемија уделот на компании што користат вештачка интелигенција во споредба со 2024 година.
Вештачката интелигенција најзастапена во информатичкиот сектор
Како што се очекуваше, вештачката интелигенција најмногу се користи во информатичкиот и комуникацискиот сектор, каде што 62,52 проценти од компаниите примениле барем една технологија за вештачка интелигенција.
Во професионалните, научните и техничките активности, уделот бил 40,43 проценти. Во сите други набљудувани области, тој бил помал од 25 проценти, додека градежништвото, со 10,79 проценти, имало најниска застапеност на вештачката интелигенција меѓу опфатените сектори.
Најчесто користената технологија била анализата на пишаниот јазик, односно обработката и пребарувањето на текст, која ја примениле 11,75 проценти од компаниите. Системите за генерирање слики, видео содржина или звук ги користеле 9,55 проценти, а технологиите за генерирање текст, говор или програмски код ги користеле 8,76 проценти од компаниите.
Меѓу бизнисите што веќе ја користат вештачката интелигенција, 34,7 проценти ја примениле во маркетингот и продажбата, додека 31,05 проценти ја користеле технологијата за административни процеси и управување. Примената во логистиката била многу поретка и била забележана од малку повеќе од шест проценти од корисниците на вештачката интелигенција.
Недостатокот на експерти е најголемата пречка
Најголемото ограничување за понатамошна примена на вештачката интелигенција не е недостатокот на интерес, туку недостатокот на знаење.
Меѓу компаниите кои размислувале за воведување на вештачка интелигенција, но не ја имплементирале, 70,89 проценти го навеле недостатокот на соодветна експертиза како причина. Нејасните правни последици биле пречка за 52,52 проценти од компаниите, додека 48,83 проценти биле загрижени за заштитата на податоците и приватноста.
Само 20,68 проценти од тие компании оцениле дека вештачката интелигенција не е корисна за нивниот бизнис. Ова покажува дека повеќето компании не ја отфрлаат технологијата како непотребна, туку ја одложуваат нејзината имплементација поради недостаток на персонал, правна несигурност и ризици поврзани со податоците.
За европската економска политика, ова значи дека стимулациите за купување технологија нема да бидат доволни без инвестиции во дигитални вештини, обука на вработените и појасни правила за примена. Брзината со која малите и средни претпријатија ги надминуваат овие пречки би можела да биде важна за идната продуктивност и конкурентност на ЕУ.
Истражувањето вклучуваше компании со најмалку десет вработени или самовработени лица од преработувачката индустрија, енергетиката, градежништвото, трговијата, транспортот, угостителството, информатичко-комуникациските дејности и голем број деловни услуги. Примерокот вклучуваше околу 157.000 од вкупно 1,53 милиони компании кои ги исполнуваат критериумите за истражување.