Првата фотокопија во светот е создадена на 22 октомври 1938 година во изнајмена соба зад салон за убавина во Квинс, Њујорк. На парче восочна хартија, меѓу трагите од прав, зборовите и броевите едвај се разликуваа: „10-22-38 АСТОРИЈА“.
Автор на тој необичен отпечаток беше Честер Карлсон, триесет и двегодишен службеник за патенти. Тој немаше лабораторија, инвеститори или компанија подготвена да ја финансира неговата идеја. Имаше проблем што сакаше да го реши: препишување документи секој ден.
Потребни беа уште 21 година за неговата идеја да стане уред каде што само ќе притиснете копче и ќе добиете копија од документот. Во меѓувреме, Карлсон ќе доживее серија одбивања, финансиски тешкотии и лични загуби, пред неговиот изум да стане основа на една од најпознатите технолошки компании на 20 век.
Од сиромаштија до изум што никој не го сакаше
Честер Карлсон е роден во 1906 година во Сиетл, во семејство со финансиски тешкотии. Неговиот татко, бербер, страдал од туберкулоза, а подоцна и од тешка форма на спинален артритис. Веќе на 14-годишна возраст, Карлсон работел по училиште и за време на викендите во локална печатница за да помогне во издршката на своето семејство. Неговата мајка починала од туберкулоза кога имал 17 години.
И покрај ова, тој успеал да ги заврши студиите по физика на Калифорнискиот институт за технологија во 1930 година. Сепак, дипломирал за време на Големата депресија, кога можностите за вработување биле исклучително ограничени. Испраќал апликации на 82 адреси. Само две компании одговориле, но ниту една не му понудила работа. На крајот се вработил во Bell Labs во Њујорк, каде што се преселил во одделот за патенти. Подоцна го раководел одделот за патенти на компанијата P.R. Mallory.
Таму се соочил со проблем што ќе му го промени животот. Документацијата за патенти барала голем број копии од технички описи и цртежи, а методите за дуплирање од тоа време биле бавни и непрактични. Кога копиите направени со индиго хартија снемале, документите морале да се препечатат и проверат.
Карлсон се запишал и на студии по право во 1936 година, но немал пари за учебници. Затоа рачно препишувал делови од позајмени книги. Бидејќи самиот наследил артритис на ‘рбетот, работата била физички болна. Решил да најде начин да ги дуплира документите без да ги препишува.
Своите експерименти ги започнал во кујната на својот стан со загревање на сулфур и нанесување на метални плочи. Обидите биле толку непријатни, а понекогаш и опасни, што неговата сопруга инсистирала лабораторијата да се премести од станот. Затоа Карлсон продолжил да работи во соба зад салонот за убавина на неговата свекрва во Асторија.
Во есента 1938 година, му се придружил Ото Корни, млад физичар кој избегал од Германија. На 22 октомври, двајцата извршиле експеримент кој ќе остане запаметен во историјата.
Корнеј го напишал датумот и местото на стаклената плоча со мастило. Потоа, користејќи светлина, електричен полнеж и фин прав, го пренеле записот на хартија. Резултатот не бил особено јасен, но докажал дека постапката функционира.
Направена е првата фотокопија.
Дваесет одбивања пред големиот успех
Карлсон верувал дека неговиот изум има огромна практична вредност. Сепак, компаниите на кои го претставувал не го делеле неговото мислење.
Помеѓу 1939 и 1944 година, тој се обратил до повеќе од 20 компании и институции, вклучувајќи ги IBM, Kodak, General Electric, RCA и Сигналниот корпус на американската армија. Сите го отфрлиле. Години чекање си го земале данокот. Неговото здравје се влошило, финансиските проблеми се зголемиле, а бракот завршил со развод.
Пресвртот се случил во 1944 година, речиси случајно. Расел Дејтон, инженер во Истражувачкиот институт Бател Меморијал во Охајо, ја посетил компанијата каде што работел Карлсон. Нивниот разговор довел до соработка, а институтот се согласил да ја развие неговата постапка.
Технологијата постепено се усовршувала. Неколку години подоцна, правата за нејзино користење ги добила малата компанија Халоид од Рочестер, која дотогаш се занимавала со производство на фотографска хартија. Името „електрофотографија“ им се чинело премногу комплицирано на раководителите на компанијата, па затоа побарале помош од професори по класични јазици. Така се родил зборот ксерографија, изведен од грчки зборови што значат „суво пишување“.
Халоид ја претстави новата постапка јавно на 22 октомври 1948 година, точно десет години по првиот успешен експеримент на Карлсон.
Сепак, првите уреди беа комплицирани и непрактични. Дури во септември 1959 година компанијата го претстави Xerox 914, првиот автоматски фотокопир што правеше копии на обична хартија. Принципот на работа беше едноставен: документот се ставаше на стаклената површина, се притискаше копче и се добиваше копија. Името 914 се однесуваше на најголемиот формат на хартија што уредот можеше да го копира, 22,8 x 35,5 см.
Успехот беше толку голем што Халоид го промени своето име во Xerox две години подоцна и влезе меѓу 500-те најголеми американски компании.
Кога името на компанијата станува вообичаен збор
Со текот на времето, Xerox стана толку препознатлив што зборот се користеше во секојдневниот говор како синоним за фотокопирање. Сепак, тоа претставуваше и правен проблем за компанијата. Кога името на брендот станува генерички термин за одреден тип производ или услуга, ризикува да ја изгуби заштитата како регистрирана трговска марка.
Затоа Xerox започна кампањи потсетувајќи ја јавноста дека Xerox е името на компанијата, а не името на процесот на копирање. Една од рекламите ја носеше пораката:
„Не можете да копирате копирање на копирање.“
Карлсон не доживеа да ги види сите подоцнежни фази од развојот на компанијата што неговиот изум ги направи познат. Почина на 19 септември 1968 година, на 62-годишна возраст, од срцев удар. Дотогаш, тој собра богатство проценето на околу 150 милиони долари. Донирал повеќе од 100 милиони во добротворни цели, честопати анонимно. Тој не го заборавил Ото Корнеј, физичарот кој му помогнал во првиот успешен експеримент. Му обезбедил пакет акции во Xerox.
Човек кој некогаш не можел да си дозволи правни учебници го завршил својот живот како еден од најбогатите пронаоѓачи на своето време. Неговиот изум ја променил канцелариската работа низ целиот свет, но дури по две децении упорност и многу одбивања го постигнал тој успех.