Иако земјите од еврозоната користат иста валута и имаат заедничка монетарна политика, граѓаните плаќаат значително различни каматни стапки за станбени кредити. Додека во Малта кредитите за купување недвижности се одобруваат со просечна каматна стапка од 2,08 проценти, во Латвија таа достигнува 4,18 проценти, според најновите податоци од Европската централна банка.
Купувањето стан или куќа во Еврозоната не чини исто во сите земји, дури и кога станува збор за каматата на станбените кредити. Според податоците од Европската централна банка за април 2026 година, разликата помеѓу најниските и највисоките каматни стапки на новите хипотекарни кредити надминува два процентни поени.
Просечната каматна стапка на станбените кредити во Еврозоната изнесуваше 3,43 проценти, но условите за задолжување значително се разликуваат од земја до земја.
Граѓаните на медитеранските земји имаат најповолни кредити. Малта води со просечна каматна стапка од 2,08 проценти, по неа следуваат Бугарија со 2,45 проценти, Шпанија со 2,80, Португалија со 2,85, Хрватска со 2,95 и Словенија со 2,99 проценти.
Меѓу најголемите економии на Еврозоната, се издвојуваат Шпанија и Португалија, каде што каматните стапки се приближно за еден процентен поен пониски отколку во Германија. Во таа земја, граѓаните плаќаат просечна каматна стапка од 3,84 проценти за нови станбени кредити.
На другиот крај од листата се балтичките држави.
Најскапите станбени кредити се одобруваат во Латвија, каде што просечната каматна стапка е 4,18 проценти. Потоа следуваат Естонија со 4,05 и Литванија со 3,88 проценти. Белгија, Холандија и Германија се исто така над просекот во еврозоната.
Разликите во каматните стапки имаат големо влијание врз вкупните трошоци за задолжување. На пример, кредит од 200.000 евра со рок на отплата од 20 години во Малта подразбира месечна рата од околу 1.019 евра. За истиот износ и рок на отплата во Латвија, месечната рата би изнесувала приближно 1.231 евра, односно повеќе од 200 евра дополнителен трошок секој месец.
Во текот на целиот период на отплата, заемопримачот во Латвија би вратил речиси 295.000 евра во банката, додека во Малта вкупната отплата би изнесувала околу 245.000 евра. Ова значи дека тој би платил околу 50.800 евра повеќе само поради повисоката каматна стапка.
Иако Европската централна банка ги одредува референтните каматни стапки за целата еврозона, конечните услови за кредитирање сè уште во голема мера се обликувани од националните пазари и домашните банкарски системи.
Една од клучните причини за разликите е структурата на кредитниот пазар. Во балтичките земји и Финска доминираат кредитите со променлива каматна стапка. Во Латвија, Естонија и Финска, повеќе од 93 проценти од новите станбени кредити се врзани за променливи каматни стапки, додека просечниот удел на ваквите кредити во Еврозоната е само 15 проценти.
Ова значи дека граѓаните на тие земји многу побрзо ги чувствуваат последиците од промените во монетарната политика и движењата на референтните каматни стапки. Спротивно на тоа, во Франција, Шпанија и Португалија, кредитите со фиксна каматна стапка се користат почесто, што им овозможува на заемопримачите поголема предвидливост на трошоците во текот на неколку години.
Нивото на камата е под влијание и на конкуренцијата меѓу банките. На помалите пазари со помалку доверители, конкуренцијата е послаба, па затоа кредитните маржи често се повисоки. Балтичките земји припаѓаат на таква група пазари.
Изворите на банкарско финансирање исто така играат важна улога. Додека одредени институции повеќе се потпираат на меѓународните финансиски пазари, други имаат голема база на домашни депозити, што им овозможува да даваат поповолни кредити.
Со години, Малта се смета за земја со најниски каматни стапки за станбени кредити во Еврозоната. Експертите го објаснуваат ова со силна конкуренција меѓу банките, високо ниво на домашно штедење и релативно стабилен пазар на недвижности. Дополнителен фактор е помалиот удел на кредити со променлива камата, поради што граѓаните се помалку изложени на ненадејни промени на каматните стапки.
Податоците од Европската централна банка уште еднаш покажуваат дека заедничката валута не значи целосно единствен финансиски пазар. Иако сите земји од еврозоната делат иста монетарна политика, трошоците за купување недвижности сепак во голема мера зависат од земјата во која граѓаните земаат кредит.
Фото: Gemini