Европската комисија предлага нови правила за да им помогне на градовите и националните власти да ги ограничат краткорочните изнајмувања, празните домови и другите намени на домување што ги зголемуваат цените и ја намалуваат понудата за постојани жители.
Трошоците за домување сè повеќе ги прават европските градови недостапни за луѓето што живеат и работат во нив, при што кириите се зголемуваат во големите урбани области, а повеќе од половина од жителите на градовите сега го гледаат пристапот до домување како итен проблем, според податоците од Европската комисија.
Во текот на деценијата, кириите се зголемиле за 59% во Берлин, 75% во Мадрид и 103% во Лисабон, вели Комисијата. Последиците се протегаат надвор од самата пристапност, бидејќи медицинските сестри, наставниците, полицајците, студентите и младите сè повеќе се борат да заработат за живот таму каде што работат или учат.
Во овој контекст, Комисијата го предлага својот Закон за прифатливо домување, кој има за цел да обезбеди заедничка европска рамка за националните, регионалните и локалните власти кои сакаат да одговорат на недостигот од домување.
Предлогот има за цел да воспостави поголема правна сигурност за властите кои сакаат да ограничат одредени намени на станбени недвижности кога тие придонесуваат за намалување на бројот на станбени простори достапни за постојани жители.
„Домот не треба првенствено да биде стока на пазарот. Имањето дом е човеково право“, рече комесарот за енергетика и домување, Ден Јергенсен, на прес-конференција во Брисел. „Се наоѓаме во криза со домувањето. Мораме да дејствуваме“, рече тој, истакнувајќи дека краткорочните изнајмувања се дел од проблемот во некои градови.
Комисијата не е против краткорочните изнајмувања во принцип, нагласи Јергенсен. Тие можат да обезбедат приход за сопствениците на имоти и да го поддржат туризмот. Проблемот се јавува кога нивното проширување „ги истерува обичните луѓе од своите домови“ и придонесува за нагло зголемување на трошоците за домување.
Давање простор на градовите да дејствуваат
Предлогот на Комисијата е конкретно насочен кон градовите каде што постојните обиди за справување со притисоците за домување се соочија со правни предизвици.
Извршната потпретседателка Тереза Рибера изјави дека многу градоначалници и градски совети веќе воведоа мерки за справување со недостигот од домување, но дека таквите интервенции во некои случаи биле оспорени на суд.
„Поради оваа причина, потребна е законска рамка“, рече Рибера.
Предложената рамка би воспоставила заедничка методологија за идентификување на „областите под притисок за домување“. Во такви области, властите би можеле да воведат ограничувања за употреба како што се краткорочни изнајмувања или долгорочни празни имоти, под услов да можат да докажат дека придонесуваат за локалниот проблем со домувањето.
Сите мерки треба да бидат насочени, неопходни и пропорционални, одразувајќи го принципот на супсидијарност и специфичните околности на секоја област.
Најчувствително прашање се краткорочните изнајмувања. Пред да воведат ограничувања, властите би требало да докажат дека активностите имале значително негативно влијание врз достапноста или цените на домувањето најмалку три години и дека помалку рестриктивните мерки не би биле доволни.
Ограничувањата треба да се фокусираат и на активности што ефикасно ги отстрануваат имотите од пазарот на долгорочно домување, особено таму каде што краткорочните изнајмувања се чести или комерцијални по природа.
Властите би требало целосно да ја спроведат постојната регулатива на ЕУ за краткорочни изнајмувања, вклучително и регистрација на имоти и отстранување на несоодветни листи. Доколку се достапни, податоците собрани преку тој систем би можеле да се користат за поддршка на ограничувањата.
Колиби и празни имоти
Предложената рамка оди подалеку од туристичкото изнајмување. Исто така, вклучува мерки поврзани со купување и користење на станбени недвижности, вклучувајќи политики насочени кон намалување на бројот на куќи или имоти што се празни долго време.
Јергенсен ги истакна градовите каде што 20% или 30% од домовите понекогаш можат да бидат празни, тврдејќи дека локалните власти треба да можат да интервенираат таму каде што понудата на домување е веќе недоволна.
Можните мерки би можеле да вклучуваат резервирање нови домови за примарни жители, ограничување на времетраењето на празните имоти или воведување барање за примарно живеалиште. Сепак, ниту едно од овие решенија нема да биде наметнато од Брисел.
Рибера слично нагласи дека куќите ќе останат дел од европскиот пазар. Но, во областите под особено висок притисок врз секторот за домување, локалните власти треба да можат да дефинираат примарни станбени зони и да се справат со ситуации каде што празните имоти коегзистираат со недостаток на прифатливо домување.
Комисијата, исто така, предлага заштитни мерки за сопствениците и инвеститорите. Ограничувањата за купување недвижности не можат да се применуваат ретроактивно, ќе треба да се обезбедат преодни аранжмани и ќе треба да се обезбедат мерки насочени кон неискористените недвижности. Членовите ќе треба да ги земат предвид оправданите периоди на празни места.
Предлогот за закон сега ќе биде испратен до Европскиот парламент и Советот, кои ќе преговараат за него во согласност со редовната законодавна постапка.