Додека американските и кинеските технолошки компании инвестираат десетици милијарди долари во развој на вештачка интелигенција, европските политичари и индустриски лидери сè повеќе предупредуваат дека Европската Унија би можела да остане на маргините на новата технолошка револуција. Во последните месеци, дебатата за „суверенитетот на вештачката интелигенција“ се префрли од академските и регулаторните кругови во центарот на европската економска политика, а прашањето повеќе не е само дали Европа може да развие свои модели на вештачка интелигенција, туку и дали воопшто ќе успее да ја обезбеди потребната инфраструктура за да се натпреварува со САД и Кина.
Во позадина на забрзаната глобална трка со вештачка интелигенција е огромна инвестициска експанзија во центри за податоци, напредни чипови, енергетска инфраструктура и облачни платформи. Американските компании како што се Microsoft, Amazon, Google и Meta со месеци агресивно ги зголемуваат капиталните инвестиции за да обезбедат компјутерски капацитет за развој на генеративна вештачка интелигенција. Во исто време, Кина субвенционира домашни проекти за вештачка интелигенција и развој на сопствен чип екосистем преку државни програми, обидувајќи се да ја намали својата технолошка зависност од Западот.
Сепак, Европа, според некои аналитичари, сè уште се обидува да најде рамнотежа помеѓу регулативата и развојот на индустријата. Европската Унија беше меѓу првите што усвоија сеопфатна регулаторна рамка за вештачка интелигенција, но сè повеќе технолошки компании предупредуваат дека прекумерното регулаторно оптоварување би можело дополнително да го забави развојот на домашните фирми за вештачка интелигенција и да ги одврати инвеститорите од големи инвестиции на европскиот пазар.
Посебен проблем е инфраструктурата. Развивањето на напредни модели на вештачка интелигенција бара огромни центри за податоци и големи количини електрична енергија, а Европа веќе заостанува зад САД во однос на бројот на големи центри за податоци со вештачка интелигенција и достапноста на компјутерска моќ. Дополнителни предизвици се високите цени на енергијата, побавната администрација и ограниченото домашно производство на напредни чипови, пренесува Банкар.ме.
Во исто време, инвеститорите сè повеќе ја гледаат вештачката интелигенција не само како софтверска револуција, туку и како нова индустриска трка за физичка инфраструктура. Фокусот повеќе не е само на моделите на вештачка интелигенција како ChatGPT, туку и на земјиштето за центри за податоци, пристапот до енергетски мрежи, системите за ладење и достапноста на специјализирани полупроводници. Ова отвора простор за помалите европски економии кои би можеле да се обидат да привлечат дел од новите инвестиции преку поповолна енергетска политика или поевтини локации за изградба на инфраструктура.
За земјите од Централна и Југоисточна Европа, ова би можело да биде неочекувана можност за развој. Регионот има релативно конкурентни оперативни трошоци, сè подобра дигитална поврзаност и достапни локации за развој на центри за податоци. Во последниве години, Хрватска, Словенија, Романија и Србија забележаа зголемување на интересот на технолошките компании за облачна инфраструктура и развојни центри, иако регионот е сè уште далеку од нивото на инвестиции што моментално се случуваат во САД.
Аналитичарите предупредуваат дека следните неколку години ќе бидат клучни во одредувањето на идната технолошка хиерархија. Доколку Европа не успее да го забрза развојот на инфраструктурата за вештачка интелигенција, а во исто време да ја одржи конкурентноста на домашните компании, постои ризик поголемиот дел од економската вредност на револуцијата на вештачката интелигенција повторно да заврши надвор од европскиот континент.