И покрај забрзаното ширење на бесконтактните и мобилните плаќања, Европејците имаат сè повеќе готовина. Новите податоци од Европската централна банка (ЕЦБ) покажуваат дека количината на банкноти во оптек продолжува да расте, а зад овој навидум парадоксален тренд стои растечката потреба од финансиски резерви во случај на пожари, поплави, војни или сајбер напади.
Иако готовината е ставена во втор план во секојдневните трансакции во многу европски градови, нејзиниот вкупен обем расте, изјави Филип Лејн, главен економист на ЕЦБ, на конференцијата на Летната школа „Мекгил“ во Ирска.
„Вкупниот износ на банкноти продолжува да расте. Нивната употреба во трансакциите опаѓа, но вкупниот износ во оптек се зголемува“, рече Лејн.
Со други зборови, Европејците трошат сè помалку готовина, но ја штедат сè повеќе.
Важен елемент на кризниот план
Една од причините е растечката загриженост за можно нарушување на дигиталните системи за плаќање. Кибер нападите покажаа колку ранливи можат да станат бизнисите кога дигиталната инфраструктура ќе откаже.
Уште во 2025 година, ЕУ препорача граѓаните да имаат доволно храна, вода и основни потреби дома најмалку 72 часа во случај на кризни ситуации, од пожари, поплави и бури до кибер напади и други безбедносни закани.
На листата за кризни ситуации, заедно со вода, конзервирана храна и радио, имаше и готовина.
Податоците на ЕЦБ го покажуваат обемот на овој тренд. Вредноста на банкнотите во оптек се зголеми од околу една милијарда евра во 2016 година на 1,6 милијарди евра во јуни 2026 година.
Во оптек има повеќе од 31 милијарда банкноти, во споредба со 24 милијарди непосредно пред пандемијата во 2019 година. Најчеста е банкнотата од 50 евра, по што следува банкнотата од 100 евра.
Колку треба да се има дома?
Некои европски земји веќе отидоа чекор понатаму. Австрија, Финска, Германија, Шведска и Холандија препорачаа граѓаните да чуваат помеѓу 70 и 100 евра по домаќинство дома, доволно за основни трошоци за 72 часа ако онлајн или мобилните плаќања престанат да функционираат.
Но, експертите предупредуваат дека готовината не треба да стане нешто што се вади од фиоката само во кризни ситуации.
„Важно е готовината да не почне да се гледа исклучиво како резервно решение. Ако престанеме да ја користиме кога нема криза, можеби нема да биде лесно да ја користиме кога ќе се случи криза“, предупредува Олив Мекарти, професорка на Универзитетскиот колеџ Корк, која се занимава со финансиска инклузија, пишува „Гардијан“.
Токму затоа ЕЦБ ја смета готовината за важен дел од националната подготвеност за кризни ситуации. ЕЦБ го опишува намалувањето на нејзината употреба во секојдневните купувања со истовремено зголемување на количината на банкноти што ги држат граѓаните како еден вид парадокс.
Лејн, исто така, предупредува дека ќе биде потребно да се обезбеди доволно широка мрежа на банкомати за да готовината остане лесно достапна за граѓаните.
Не станува збор само за кризи
Постојат и други причини зошто готовината нема да исчезне толку брзо. Дел од потрошувачите ја ценат приватноста и едноставноста што ја обезбедува, а за постарите и ранливите граѓани може да биде клучен начин на плаќање.
Мекарти конкретно ги посочува жртвите на семејно насилство кои можат да зависат од готовината ако нивниот партнер ги контролира нивните финансии. Готовината, исто така, останува едноставна алатка за учење на децата за управување со пари и лично буџетирање.
Европа, според тоа, влегува во необична фаза на развој на плаќањата: колку повеќе општеството станува дигитално, толку повеќе физичките пари добиваат нова улога – не мора како секојдневно средство за плаќање, туку како осигурување за моменти кога технологијата ќе откаже.