Летната сезона е можност работниците да го променат работното место и да одат на место каде што има поголема концентрација на луѓе, а автоматски и повисока дневница и можност за подобра заработка. Првата опција е секако работа на море, а работниците на Балканот избираат помеѓу Црна Гора и Хрватска.
Официјални податоци нема, но неофицијалните покажуваат дека на Хрватска во летната сезона и недостигаат од 50.000 до 70.000 работници, додека на Црна Гора на јадранското крајбрежје и недостигаат околу 25.000 работници.
Како и претходните години, најголема побарувачка има за работници во угостителството – готвачи, келнери, баристи, рецепционери и собарки.
Работниците од Македонија и регионот и летово се клучниот столб на јадранскиот туризам
Најголемиот број сезонски посетители на Јадранот доаѓаат од регионот – Србија, Босна и Херцеговина и Северна Македонија, а сезоната започна кон средината на мај и се очекува да трае до втората половина на септември.
Побарувачка
Давид Антонијевиќ, основач на агенцијата за вработување Френдли ХР, изјави за Инфостуд дека Хрватска и Црна Гора имаат зголемена потреба од сезонска работна сила секоја година, првенствено поради недостаток на локални работници. Минатата сезона, Хрватска издаде над 25.000 работни дозволи на работници од Србија.
Работниците од Србија кои сакаат да работат на Јадранот во текот на летната сезона прво треба да имаат важечки пасош и потврда за криминално досие.
Услови
Работодавците бараат работници со искуство за повеќето работни места, додека за занимања како што се готвачи, тие бараат формално образование поврзано со работата.
Покрај искуството и професионалните квалификации, пожелно е познавање на странски јазици, имајќи предвид дека меѓу гостите на јадранскиот брег има сè повеќе странски туристи.
Дозвола за работа и престој
Дозвола за работа и престој за сезонски работник добива работодавачот од надлежниот орган во Хрватска или Црна Гора.
За сезонскиот работник да ги оствари правата што произлегуваат од работниот однос на ист начин како и граѓаните, односно вработените во Хрватска или Црна Гора, потребно е да потпише договор за вработување.
Странските работници во Хрватска и Црна Гора мора да бидат регистрирани, односно мора да имаат договор за вработување. Исто така, мора да имаат дозвола за престој и дозвола за работа, добиени од работодавачот.
Дозволата за престој и работа генерално важат колку што трае самото сезонско ангажирање, односно времетраењето на периодот за кој е склучен договорот за вработување. На барање на работодавачот, дозволата може да се продолжи.
Во пракса, се случува и работодавачите, доколку има потреба од работна сила и меѓусебно задоволство од соработката, да ги задржат работниците дури и по завршувањето на туристичката сезона.
На што да се обрне внимание пред склучувањето на договорот?
Антонијевиќ им советува на работниците, особено на оние кои одат „сезонски“ за прв пат, внимателно да го прочитаат договорот и прецизно да го дефинираат сместувањето и храната, бидејќи во речиси 90 проценти од случаите работодавачот ги обезбедува овие услови.
„Важно е кандидатите да знаат каков вид сместување им се нуди, колку е оддалечен од работното место, како и бројот на оброци што им се обезбедуваат во текот на работниот ден. Исто така, потребно е јасно да се дефинираат работното време, бројот на работни денови во неделата и начинот на пресметување на платите“, рече Антонијевиќ.
Во пракса, сезонската работа често значи работа шест дена во неделата, со можност за прекувремено ангажирање. Затоа е особено важно начинот на пресметување и плаќање на прекувремената работа да биде прецизно договорен однапред, а се препорачува прекувремените часови да се плаќаат заедно со редовните плати на месечна основа, така што двете страни имаат јасни и транспарентни очекувања.
Права на сезонските работници
Антонијевиќ истакна дека договорот е клучна заштита за работниците.
„Ако не го дефинирале темелно договорот или не им верувале на збор, речиси и да нема. Затоа е важно внимателно да прашаат за сите детали од самата работа, како и за сместувањето и другите бенефиции што ги нуди работодавачот. Исто така, внимателно да го прочитаат договорот што го потпишуваат и да обрнат внимание на тоа што им е гарантирано во тие договори. Кои се нивните обврски и кои се нивните права. Бидејќи договорот е единствената заштита во случај на непредвидени ситуации“.
Големи синџири или мал работодавач
Постои значителна разлика помеѓу работата во голем синџир и кај мал бизнисмен, почнувајќи од платата и работното време. И додека во големите синџири платата е нешто пониска, договорот е посигурен, кај помалите работодавачи се нуди повисока плата, како и седумдневна работа од десет или повеќе часа.
Јасно е дека зборуваме за работа што не е дозволена со закон во Хрватска или Црна Гора, работодавачите ги кршат правилата.
Златно правило за сезонска работа: Не потпирајте се на усни договори, сè мора да биде на хартија!
Најголемата побарувачка е за готвачи и келнери, односно за квалификувана работна сила. Дополнително, бараме помошници во кујната, собарки, хигиеничарки, мајстори за пица, мајстори за скара, шанкери, баристи, рецепционери.работници за одржување во хотели и туристички комплекси.
Најважното правило е едноставно: не потпирајте се на усни договори. Сè што е важно мора прецизно да биде наведено во договорот.