Европа повторно отвора дебата која до неодамна изгледаше дека е завршена. Шпанија предлага создавање заеднички европски механизам за задолжување, чија вредност би можела да достигне 850 милијарди евра годишно. На прв поглед, ова е уште една политичка иницијатива. Всушност, предлогот поставува прашање кое ќе биде клучно за европската конкурентност во наредните години – дали Европа може да ги намали трошоците за капитал и да создаде финансиски пазар кој ќе биде еднаков на американскиот?
Во документ презентиран пред членовите на еврозоната, Мадрид тврдеше дека заедничкото издавање на долг ќе ја зголеми ликвидноста на пазарот. Во исто време, тоа би создало европска „безбедна актива“ и би им обезбедило на компаниите поповолно финансирање. Дополнително би ја зајакнало меѓународната улога на еврото и би го забрзало развојот на единствениот пазар на капитал.
Европа има еден проблем што САД го немаат
Соединетите Американски Држави имаат единствен пазар на државни обврзници со децении. Американските државни обврзници претставуваат референтна точка за финансиските пазари низ целиот свет и го олеснуваат одредувањето на цената на капиталот за компаниите, банките и инвеститорите.
Европа работи поинаку.
Германија, Франција, Италија, Шпанија и другите членки издаваат свои државни обврзници, секоја со различно ниво на ризик и различни каматни стапки. Таквата фрагментација ја намалува ликвидноста на пазарот и ги зголемува трошоците за финансирање на економијата.
Затоа Шпанија верува дека заедничкиот инструмент би можел да стане европски репер, споредлив со американските државни обврзници.
Не станува збор само за нов долг
Бројката од 850 милијарди евра годишно привлекува најголемо внимание, но тоа не е суштината на предлогот.
Мадрид тврди дека здружувањето на дел од финансиските потреби на земјите-членки би можело да донесе значителни заштеди. Доколку заедничкиот долг се издава под услови споредливи со германските обврзници, би можеле да се заштедат околу пет милијарди евра годишно. Доколку вкупната вредност на заедничкото издавање достигне околу пет милијарди евра, проценетите заштеди би надминале 25 милијарди евра годишно.
Ваквите бројки објаснуваат зошто предлагачите на предлогот не зборуваат само за задолжување, туку и за поефикасно функционирање на европскиот пазар на капитал.
Зошто Европа сè уште не може да се согласи?
Идејата за заеднички европски долг не е нова. Споровите околу него траат уште од европската должничка криза, а повторно се интензивираа за време на пандемијата.
Германија и Холандија продолжуваат да предупредуваат дека заедничкото задолжување би можело да ја зголеми одговорноста на фискално дисциплинираните земји за долгот на земјите со поголеми буџетски дефицити.
Од друга страна, Франција, Грција и дел од јужноевропските членки веруваат дека Европа тешко може да се натпреварува со САД и Кина без заеднички финансиски инструменти.
Свесна за овие поделби, Шпанија предлага доброволен модел. Во првата фаза, механизмот би можел да ја собере таканаречената „коалиција на оние што сакаат“, односно државите што сакаат заеднички да учествуваат на пазарот на капитал. Според проценките на Мадрид, учеството на најмалку пет од најголемите издавачи на суверен долг би било доволно за годишната заедничка емисија да достигне околу 550 милијарди евра.
Што би значело ова за компаниите?
За бизнис секторот, ова не е дискусија за јавен долг, туку за цената на парите.
Подлабок и поликвиден заеднички европски пазар на обврзници би можел да ги намали трошоците за финансирање на банките и компаниите и да им понуди на инвеститорите побезбедна и попривлечна референтна актива. На долг рок, ова би можело да ја зголеми достапноста на капитал, да ги олесни прекуграничните инвестиции и дополнително да го поттикне развојот на единствен европски пазар на капитал.
Со други зборови, целта на предлогот не е само да се соберат повеќе пари, туку и да се создадат услови во кои европските компании полесно ќе го финансираат растот и ќе се натпреваруваат со глобалните конкуренти.
Дебата што оди подалеку од буџетот
Предлогот доаѓа во време кога Европската Унија преговара за нов повеќегодишен буџет за периодот од 2028 до 2034 година. Токму затоа дискусијата за заедничко задолжување добива дополнителна политичка тежина.
Во моментов е неизвесно дали предлогот ќе ја добие потребната поддршка. Сепак, фактот дека заедничкиот европски долг повторно сериозно се разгледува покажува дека Брисел бара нови решенија за зајакнување на конкурентноста на европската економија.
Доколку Европа сака да го намали јазот со САД во привлекувањето капитал и финансирањето на иновациите, прашањето за заедничко задолжување повеќе нема да биде само фискално прашање. Тоа ќе стане едно од клучните прашања на идниот економски развој на Европската Унија.